.\" -*- coding: UTF-8 -*-
.\"*******************************************************************
.\"
.\" This file was generated with po4a. Translate the source file.
.\"
.\"*******************************************************************
.TH LESS 1 "wersja 551: 11 czerwca 2019"  
.SH NAZWA
less \- przeciwieństwo more
.SH SKŁADNIA
\fBless \-?\fP
.br
\fBless \-\-help\fP
.br
\fBless \-V\fP
.br
\fBless \-\-version\fP
.br
\fBless [\-[+]aABcCdeEfFgGiIJKLmMnNqQrRsSuUVwWX~]\fP
.br
\fB[\-b \fP\fIrozmiar\/\fP\fB] [\-h \fP\fIlinie\/\fP\fB] [\-j \fP\fIlinia\/\fP\fB] [\-k
\fP\fIplikklu\/\fP\fB]\fP
.br
\fB[\-{oO} \fP\fIpliklog\/\fP\fB] [\-p \fP\fIwzór\/\fP\fB] [\-P \fP\fIzachęta\/\fP\fB] [\-t
\fP\fItag\/\fP\fB]\fP
.br
\fB[\-T \fP\fIpliktagów\/\fP\fB] [\-x \fP\fItab\/\fP\fB,...] [\-y \fP\fIlinie\/\fP\fB] [\-[z]
\fP\fIlinie\/\fP\fB]\fP
.br
\fB[\-# \fP\fIshift\/\fP\fB] [+[+]\fP\fIcmd\/\fP\fB] [\-\-] [\fP\fIfilename\/\fP\fB]...\fP
.br
(Alternatywną składnię, z długimi nazwami opcji, opisano w części OPCJE).

.SH OPIS
\fILess\fP is a program similar to \fImore\fP (1), but it has many more features.
\fILess\fP does not have to read the entire input file before starting, so with
large input files it starts up faster than text editors like \fIvi\fP (1).
\fILess\fP uses termcap (or terminfo on some systems), so it can run on a
variety of terminals.  There is even limited support for hardcopy
terminals.  (On a hardcopy terminal, lines which should be printed at the
top of the screen are prefixed with a caret.)
.PP
Polecenia oparte są zarówno na \fImore\fP jak i \fIvi\fP. Polecenia można
poprzedzić liczbą dziesiętną, zwaną N w opisach poniżej.  Liczba ta jest
używana przez niektóre polecenia, jak to zaznaczono.

.SH POLECENIA
W poniższych opisach, ^X oznacza Control\-X, ESC oznacza klawisz ESCAPE; na
przykład ESC\-v oznacza dwuznakową sekwencję ESC, potem "v".
.IP "h lub H"
Pomoc: wyświetla podsumowanie tych poleceń.  Jeśli zapomnisz wszystkich
innych poleceń, pamiętaj o tej.
.IP "SPACE lub ^V lub f lub ^F"
Przewija w przód N linii, domyślnie jedno okno (zobacz opcja \-z poniżej).
Jeśli N wynosi więcej niż rozmiar ekranu, wyświetlany jest tylko ostatni
pełny ekran.  Ostrzeżenie: niektóre systemy używają ^V jako specjalnego
znaku dosłowności.
.IP z
Jak SPACJA, ale jeśli podano N, staje się nowym rozmiarem okna.
.IP ESC\-SPACE
Jak spacja, ale przewija o pełną wielkość ekranu, nawet jeśli po drodze
osiągnie koniec pliku.
.IP "ENTER lub RETURN lub ^N lub e lub ^E lub j lub ^J"
Przewija w przód o N linii, domyślnie jedną.  Wyświetlane są wszystkie N
linie, nawet jeśli N wynosi więcej niż wielkość ekranu.
.IP "d lub ^D"
Przewija w przód o N linii, domyślnie połowę wielkości ekranu.  Jeśli podano
N, staje się ono nową wartością domyślną dla kolejnych poleceń d i u.
.IP "b lub ^B lub ESC\-v"
Przewija w tył N linii, domyślnie jedno okno (zobacz opcja \-z poniżej).
Jeśli N wynosi więcej niż rozmiar ekranu, wyświetlany jest tylko ostatnia
wielkość ekranowa.
.IP w
Jak ESC\-v, ale jeśli podano N, staje się ono nowym rozmiarem okna.
.IP "y lub ^Y lub ^P lub k lub ^K"
Przewija w tył o N linii, domyślnie jedną.  Wyświetlane są wszystkie N
linie, nawet jeśli N wynosi więcej niż wielkość ekranu.  Ostrzeżenie:
niektóre systemy używają ^Y jako specjalnego znaku kontroli zadań.
.IP "u lub ^U"
Przewija w tył o N linii, domyślnie połowę wielkości ekranu.  Jeśli podano
N, staje się ono nową wartością domyślną dla kolejnych poleceń
.IP J
Like j, but continues to scroll beyond the end of the file.
.IP "K lub Y"
Like k, but continues to scroll beyond the beginning of the file.
.IP "ESC\-) lub STRZAŁKA_W_PRAWO"
Przewija poziomo N znaków w prawo, domyślnie o połowę szerokości ekranu
(zob. opcja \-#).! Jeśli podano liczbę N, to staje się ona domyślna dla
przyszłych poleceń STRZAŁKA_W_PRAWO i STRZAŁKA_W_LEWO.  Podczas przewijania
tekstu działa to tak, jakby była włączona opcja \-S (ucinania linii).
.IP "ESC\-( lub STRZAŁKA_W_LEWO"
Przewija poziomo N znaków w prawo, domyślnie o połowę szerokości ekranu
(zob. opcja \-#).! Jeśli podano liczbę N, to staje się ona domyślna dla
przyszłych poleceń STRZAŁKA_W_PRAWO i STRZAŁKA_W_LEWO.
.IP "ESC\-} lub ^STRZAŁKA_W_PRAWO"
Scroll horizontally right to show the end of the longest displayed line.
.IP "ESC\-{ lub ^STRZAŁKA_W_LEWO"
Scroll horizontally left back to the first column.
.IP "r lub ^R lub ^L"
Odświeża ekran.
.IP R
Odświeża ekran, odrzucając wszelkie wejście z bufora.  Użyteczne jeśli plik
zmienia się w trakcie oglądania.
.IP F
Przewija w przód, i próbuje nadal odczytywać gdy osiągnięto koniec pliku.
Normalnie polecenia tego używałbyś gdy znajdujesz się już na końcu pliku.
Jest to metoda monitorowania ogona pliku który właśnie rośnie podczas
oglądania (zachowanie to jest podobne do polecenia tail \-f).
.IP ESC\-F
Like F, but as soon as a line is found which matches the last search
pattern, the terminal bell is rung and forward scrolling stops.
.IP "g lub < lub ESC\-<"
Przechodzi do linii numer N w pliku, domyślnie pierwszej (początku pliku).
(Ostrzeżenie: może to być powolne jeśli N jest duże).
.IP "G lub > lub ESC\->"
Przechodzi do linii numer N w pliku, domyślnie na koniec pliku.
(Ostrzeżenie: może to być powolne jeśli N jest duże lub jeśli N jest
niepodane, a czytane jest standardowe wejście zamiast pliku).
.IP ESC\-G
Same as G, except if no number N is specified and the input is standard
input, goes to the last line which is currently buffered.
.IP "p lub %"
Go to a position N percent into the file.  N should be between 0 and 100,
and may contain a decimal point.
.IP P
Go to the line containing byte offset N in the file.
.IP {
Jeśli w linii wyświetlanej na górze ekranu znajduje się otwierający nawias
klamrowy, polecenie { przejdzie do odpowiadającego mu prawego nawiasu.
Pasujący zamykający nawias klamrowy jest umieszczany na dole ekranu.  Jeśli
w linii na górze ekranu znajduje się więcej niż jeden nawias klamrowy, można
użyć liczby N określającej N\-ty nawias w linii.
.IP }
Jeśli w linii wyświetlanej na dole ekranu znajduje się zamykający nawias
klamrowy, polecenie } przejdzie do odpowiadającego mu prawego nawiasu.
Pasujący otwierający nawias klamrowy jest umieszczany na górze ekranu.
Jeśli w linii na górze ekranu znajduje się więcej niż jeden nawias klamrowy,
można użyć liczby N określającej N\-ty nawias w linii.
.IP (
Jak {, ale odnosi się do nawiasów okrągłych, a nie klamrowych
.IP )
Jak }, ale odnosi się do nawiasów okrągłych, a nie klamrowych
.IP [
Jak {, ale odnosi się do nawiasów kwadratowych, a nie klamrowych
.IP ]
Jak }, ale odnosi się do nawiasów kwadratowych, a nie klamrowych
.IP ESC\-^F
Po którym następują dwa znaki, zachowuje się jak {, ale używa tych dwóch
znaków jako odpowiednio nawiasu otwierającego i zamykającego.  Na przykład,
"ESC ^F < >" można użyć do przejścia do >, które odpowiada <
wyświetlanemu w linii na górze ekranu.
.IP ESC\-^B
Po którym następują dwa znaki, zachowuje się jak }, ale używa tych dwóch
znaków jako odpowiednio nawiasu otwierającego i zamykającego.  Na przykład,
"ESC ^B < >" można użyć do przejścia do w tył do <, które
odpowiada > wyświetlanemu w linii na dole ekranu.
.IP m
Followed by any lowercase or uppercase letter, marks the first displayed
line with that letter.  If the status column is enabled via the \-J option,
the status column shows the marked line.
.IP M
Acts like m, except the last displayed line is marked rather than the first
displayed line.
.IP '
(Single quote.)  Followed by any lowercase or uppercase letter, returns to
the position which was previously marked with that letter.  Followed by
another single quote, returns to the position at which the last "large"
movement command was executed.  Followed by a ^ or $, jumps to the beginning
or end of the file respectively.  Marks are preserved when a new file is
examined, so the ' command can be used to switch between input files.
.IP ^X^X
Tak jak pojedynczy apostrof.
.IP ESC\-m
Followed by any lowercase or uppercase letter, clears the mark identified by
that letter.
.IP /wzorzec
Search forward in the file for the N\-th line containing the pattern.  N
defaults to 1.  The pattern is a regular expression, as recognized by the
regular expression library supplied by your system.  The search starts at
the first line displayed (but see the \-a and \-j options, which change this).
.sp
Pewne znaki mają specjalne znaczenie jeśli wprowadzono je na początku
wzorca; zmieniają one typ szukania, a nie są traktowane jako część wzorca:
.RS
.IP "^N lub !"
Szukanie linii, które NIE pasują do wzorca.
.IP "^E lub *"
Szukanie w wielu plikach.  To znaczy, jeśli szukanie doszło do końca
bieżącego pliku bez znalezienia dopasowania, ciągnie się ono dalej w
kolejnym pliku z listy podanej w wierszu poleceń.
.IP "^F lub @"
Zaczęcie szukania od pierwszej linii PIERWSZEGO pliku z listy z wiersza
poleceń, niezależnie od tego, co aktualnie wyświetlane jest na ekranie, oraz
ustawień opcji \-a i \-j.
.IP ^K
Podświetlanie każdego tekstu, który pasuje do wzorca na bieżącym ekranie,
ale bez przesuwania się do pierwszego dopasowania (KEEP = utrzymaj bieżącą
pozycję).
.IP ^R
Bez interpretacji metaznaków wyrażeń regularnych. Wykonuje proste porównanie
tekstowe.
.RE
.IP ?wzorzec
Search backward in the file for the N\-th line containing the pattern.  The
search starts at the last line displayed (but see the \-a and \-j options,
which change this).
.sp
Pewne znaki mają specjalne znaczenie, jak w poleceniu /:
.RS
.IP "^N lub !"
Szukanie linii, które NIE pasują do wzorca.
.IP "^E lub *"
Szukanie w wielu plikach.  To znaczy, jeśli szukanie doszło do początku
bieżącego pliku bez znalezienia dopasowania, ciągnie się ono dalej w
poprzednim pliku z listy podanej w wierszu poleceń.
.IP "^F lub @"
Zaczęcie szukania od ostatniej linii OSTATNIEGO pliku z listy z wiersza
poleceń, niezależnie od tego co aktualnie wyświetlane jest na ekranie, oraz
ustawień opcji \-a i \-j.
.IP ^K
Jak w szukaniu w przód.
.IP ^R
Jak w szukaniu w przód.
.RE
.IP ESC\-/wzorzec
To samo co "/*".
.IP ESC\-?wzorzec
To samo co "?*".
.IP n
Powtarza poprzednie szukanie, dla N\-tej linii zawierającej ostatni wzorzec.
Jeśli poprzednie szukanie zmodyfikowano przez ^N, szukanie jest wykonywane
dla N\-tej linii NIE zawierającej wzorca.  Jeśli poprzednie szukanie
zmodyfikowano przez ^E, szukanie ciągnie się przez następny (lub poprzedni)
plik, jeśli nie wystarczył plik bieżący.  Jeśli poprzednie szukanie
zmodyfikowano przez ^R, szukanie wykonywane jest bez użycia wyrażeń
regularnych.  Jeśli poprzednie szukanie było zmodyfikowane przez ^F lub ^K,
nie występuje żaden efekt.
.IP N
Powtarza poprzednie szukanie, ale w przeciwnym kierunku.
.IP ESC\-n
Powtarza poprzednie szukanie, ale przekraczając granice plików.  Efekt jest
taki sam, jak gdyby poprzednie szukanie zmodyfikowano przez *.
.IP ESC\-N
Powtarza poprzednie szukanie, ale w przeciwnym kierunku i przekraczając
granice plików.
.IP ESC\-u
Cofa podświetlanie szukania.  Wyłącza podświetlanie łańcuchów pasujących do
bieżącego wzoru szukania.  Jeśli podświetlenie już jest wyłączone z powodu
poprzedniego polecenia ESC\-u, włącza je z powrotem.  Podświetlenie włączy
też każde polecenie szukające (można je też wyłączyć przełączając opcję \-G;
wówczas polecenia szukające nie włączają go z powrotem).
.IP &wzorzec
Display only lines which match the pattern; lines which do not match the
pattern are not displayed.  If pattern is empty (if you type & immediately
followed by ENTER), any filtering is turned off, and all lines are
displayed.  While filtering is in effect, an ampersand is displayed at the
beginning of the prompt, as a reminder that some lines in the file may be
hidden.
.sp
Pewne znaki mają specjalne znaczenie, jak w poleceniu /:
.RS
.IP "^N lub !"
Display only lines which do NOT match the pattern.
.IP ^R
Bez interpretacji metaznaków wyrażeń regularnych. Wykonuje proste porównanie
tekstowe.
.RE
.IP ":e [nazwa_pliku]"
Oglądanie nowego pliku.  Jeśli brakuje nazwy pliku, plik "bieżący" (zobacz
polecenia :n i :p poniżej) z listy plików z wierszu poleceń jest oglądany na
nowo.  Znak procentu (%) w nazwie pliku zastępowany jest nazwą pliku
bieżącego.  Znak funta (#) jest zastępowany nazwą poprzednio oglądanego
pliku.  Jednak dwa kolejne znaki procentu są po prostu zastępowane
pojedynczym znakiem procentu.  Pozwala to na wprowadzenie nazwy pliku
zawierającej w nazwie znak procentu.  Podobnie, dwa kolejne znaki funta są
zastępowane pojedynczym znakiem funta.  Nazwa pliku wstawiana jest do listy
plików z wiersza poleceń, tak aby można ją było obejrzeć kolejnymi
poleceniami :n i :p.  Jeśli nazwa pliku składa się z kilku plików, wszystkie
one są wstawiane do listy plików i oglądany jest pierwszy z nich.  Jeśli
nazwa pliku zawiera jedną lub więcej spacji, cała nazwa musi być ujęta w
cudzysłowy (zobacz też opcja \-").
.IP "^X^V lub E"
To samo co :e.  Uwaga: niektóre systemy używają ^V jako specjalnego znaku
dosłowności.  W takich systemach użycie ^V może być niemożliwe.
.IP :n
Oglądanie następnego pliku (z listy plików podanej w wierszu poleceń).
Jeśli podano liczbę N, wyświetlany jest N\-ty następny plik.
.IP :p
Oglądanie poprzedniego pliko (z listy plików podanej w wierszu poleceń).
Jeśli podano liczbę N, wyświetlany jest N\-ty poprzedni plik.
.IP :x
Oglądanie pierwszego pliku z listy plików podanej w wierszu poleceń.  Jeśli
podano liczbę N, wyświetlany jest N\-ty plik na liście.
.IP :d
Usunięcie bieżącego pliku z listy plików.
.IP t
Przejście do następnego tagu (znacznika), jeśli dla bieżącego wystąpiło
więcej niż jedno dopasowanie. Tagi omówiono dokładniej w opisie opcji \-t.
.IP T
Przejście do poprzedniego tagu, jeśli dla bieżącego wystąpiło więcej niż
jedno dopasowanie.
.IP "= lub ^G lub :f"
Wypisuje pewne informacje o pliku właśnie oglądanym, w tym jego nazwę oraz
numer linii i offset bajtowy dolnej wyświetlanej linii.  Jeśli to możliwe,
wypisywana jest także długość pliku, ilość linii w pliku oraz procentowa
wielkość pliku ponad ostatnią wyświetlaną linią.
.IP \-
Plus jedna lub więcej opcji wierszu poleceń (zobacz OPCJE poniżej): zmienia
ustawienie tej opcji i wypisuje komunikat opisujący nowe ustawienie.  Jeśli
bezpośrednio po kresce zostanie wprowadzone ^P (CONTROL\-P), to ustawienie
danej opcji jest zmieniane, ale bez wypisywania komunikatu.  Jeśli opcja ma
wartość liczbową (jak \-b lub \-h) lub łańcuchową (jak \-P lub \-t), wartość
można wprowadzić tuż po literze opcji.  Jeśli nie wprowadzono nowej
wartości, wypisywany jest komunikat o bieżącym ustawieniu i nic nie ulega
zmianie.
.IP \-\-
Jak polecenie \-, ale przyjmuje jako argument długą nazwę opcji (zobacz OPCJE
poniżej), a nie pojedynczą literę opcji.  Po wpisaniu nazwy opcji musisz
nacisnąć ENTER lub RETURN.  ^P bezpośrednio po drugiej eliminuje wypisywanie
komunikatu opisującego nowe ustawienie, tak jak w poleceniu \-.
.IP \-+
Plus jedna z liter opcji wierszu poleceń; przywraca opcję do ustawienia
domyślnego i wypisuje komunikat opisujący nowe ustawienie (polecenie
"\-+\fIX\fP" dokonuje tego samego co opcja "\-+\fIX\fP" w linii poleceń).  Nie
działa to dla opcji mających wartość łańcuchową.
.IP \-\-+
Jak polecenie \-+, ale pobiera długą nazwę opcji zamiast pojedynczej litery
opcji.
.IP \-!
Plus jedna z liter opcji wierszu poleceń; ustawia opcję na wartość przeciwną
ustawieniu domyślnego i wypisuje komunikat opisujący nowe ustawienie.  Nie
działa to dla opcji mających wartość liczbową lub łańcuchową.
.IP \-\-!
Jak polecenie \-!, ale pobiera długą nazwę opcji zamiast pojedynczej litery
opcji.
.IP _
(podkreślenie)  Plus jedna z liter opcji wierszu poleceń; wypisuje komunikat
opisujący bieżące ustawienie tej opcji.  Nie zmienia ustawienia.
.IP __
(podwojone podkreślenie)  Jak polecenie _ (podkreślenie), ale pobiera długą
nazwę opcji zamiast pojedynczej litery opcji.  Po wpisaniu nazwy opcji
musisz nacisnąć ENTER lub RETURN.
.IP +polecenie
Powoduje, że podane polecenie jest wykonywane za każdym razem, gdy oglądany
jest nowy plik.  Na przykład, +G powoduje, że \fIless\fP zaczyna wyświetlanie
każdego pliku od końca zamiast od początku.
.IP V
Wypisuje numer bieżącej wersji \fIless\fP.
.IP "q lub Q lub :q lub :Q lub ZZ"
Kończy działanie \fIless\fP.
.PP
Następujące cztery polecenia mogą, ale nie muszą być prawidłowe, zależnie od
twojej instalacji.
.PP
.IP v
Wywołuje edytor do edycji właśnie oglądanego pliku.  Edytor pobierany jest
pobierany ze zmiennej środowiskowej VISUAL, jeśli ta jest określona, lub
EDITOR, jeśli VISUAL nie jest określona, a w każdym razie domyślnie "vi",
jeśli ani VISUAL ani EDITOR jest określona.  Zobacz też omówienie LESSEDIT
po sekcji o ZNAKACH ZACHĘTY poniżej.
.IP "! polecenie\-powłoki"
Wywołuje powłokę i wykonuje podaną polecenie powłoki.  Znak procentu (%)
jest zastępowany nazwą bieżącego pliku.  Znak funta (#) jest zastępowany
nazwą poprzednio oglądanego pliku. "!!" powtarza ostatnie polecenie
powłoki.  "!" bez polecenia wywołuje po prostu powłokę.  W systemach
Unixowych, nazwa powłoki pobierana jest ze zmiennej środowiskowej SHELL, a w
każdym razie domyślnie "sh".  W systemach MS\-DOS i OS/2, powłoką jest zwykły
procesor poleceń.
.IP "| <m> polecenie\-powłoki"
<m> represents any mark letter.  Pipes a section of the input file
to the given shell command.  The section of the file to be piped is between
the position marked by the letter and the current screen.  The entire
current screen is included, regardless of whether the marked position is
before or after the current screen.  <m> may also be ^ or $ to
indicate beginning or end of file respectively.  If <m> is \&.\& or
newline, the current screen is piped.
.IP "s nazwa_pliku"
Zapisuje wejście do pliku.  Działa to tylko wtedy, gdy wejście jest
potokiem, a nie zwyczajnym plikiem.
.PP
.SH OPCJE
Opcje wierszu poleceń są opisane poniżej.  Większość opcji można zmieniać w
trakcie działania \fIless\fP, używając polecenia "\-".
.PP
Większość opcji można podać w jednej z dwu postaci: albo kreski z pojedynczą
literą albo dwu kresek z następującą po nich długą nazwą opcji.  Długie
nazwy opcji można skracać, o ile skrót jest jednoznaczny.  Na przykład,
\-\-quit\-at\-eof można skrócić do \-\-quit, ale nie do \-\-qui, ponieważ na \-\-qui
zaczynają się zarówno \-\-quit\-at\-eof, jak i \-\-quiet.  Niektóre z długich nazw
opcji zapisane są dużymi literami, jak \-\-QUIT\-AT\-EOF, odróżniane od
\-\-quit\-at\-eof. Takie nazwy wymagają dużej tylko pierwszej litery, reszta
może być podana małymi lub dużymi.  Na przykład, \-\-Quit\-at\-eof jest
równoważnikiem \-\-QUIT\-AT\-EOF.
.PP
Opcje pobierane są także ze zmiennej środowiskowej LESS.  Na przykład, żeby
uniknąć pisania "less \-options \&...\&" za każdym wywołaniem \fIless\fP, możesz
napisać w \fIcsh\fP:
.sp
setenv LESS "\-options"
.sp
lub, jeśli używasz \fIsh\fP:
.sp
LESS="\-options"; export LESS
.sp
W MS\-DOS nie potrzebujesz cudzysłowów, ale powinieneś zastąpić wszystkie
znaki procentu w łańcuchu opcji podwójnymi znakami procentu.
.sp
Zmienna środowiskowa analizowana jest przed wierszem poleceń, tak więc opcje
wiersza poleceń unieważniają zmienną LESS.  Jeśli jakaś opcja pojawia się w
zmiennej LESS, można przywrócić jej wartość domyślną poprzedzając w wierszu
poleceń opcję znakami "\-+".
.sp
Some options like \-k or \-D require a string to follow the option letter.
The string for that option is considered to end when a dollar sign ($) is
found.  For example, you can set two \-D options on MS\-DOS like this:
.sp
LESS="Dn9.1$Ds4.1"
.sp
If the \-\-use\-backslash option appears earlier in the options, then a dollar
sign or backslash may be included literally in an option string by preceding
it with a backslash.  If the \-\-use\-backslash option is not in effect, then
backslashes are not treated specially, and there is no way to include a
dollar sign in the option string.
.IP "\-? lub \-\-help"
Opcja ta wyświetla podsumowanie poleceń akceptowanych przez \fIless\fP (to samo
co polecenie h).  Zależnie od tego, jak używana przez ciebie powłoka
interpretuje znak zapytania, może być koniecznym zacytowanie go, jako
"\-\e?".
.IP "\-a lub \-\-search\-skip\-screen"
By default, forward searches start at the top of the displayed screen and
backwards searches start at the bottom of the displayed screen (except for
repeated searches invoked by the n or N commands, which start after or
before the "target" line respectively; see the \-j option for more about the
target line).  The \-a option causes forward searches to instead start at the
bottom of the screen and backward searches to start at the top of the
screen, thus skipping all lines displayed on the screen.
.IP "\-A lub \-\-SEARCH\-SKIP\-SCREEN"
Causes all forward searches (not just non\-repeated searches)  to start just
after the target line, and all backward searches to start just before the
target line.  Thus, forward searches will skip part of the displayed screen
(from the first line up to and including the target line).  Similarly
backwards searches will skip the displayed screen from the last line up to
and including the target line.  This was the default behavior in less
versions prior to 441.
.IP "\-b\fIn\fP lub \-\-buffers=\fIn\fP"
Specifies the amount of buffer space \fIless\fP will use for each file, in
units of kilobytes (1024 bytes).  By default 64\ K of buffer space is used
for each file (unless the file is a pipe; see the \-B option).  The \-b option
specifies instead that \fIn\fP kilobytes of buffer space should be used for
each file.  If \fIn\fP is \-1, buffer space is unlimited; that is, the entire
file can be read into memory.
.IP "\-B lub \-\-auto\-buffers"
By default, when data is read from a pipe, buffers are allocated
automatically as needed.  If a large amount of data is read from the pipe,
this can cause a large amount of memory to be allocated.  The \-B option
disables this automatic allocation of buffers for pipes, so that only 64\ K
(or the amount of space specified by the \-b option)  is used for the pipe.
Warning: use of \-B can result in erroneous display, since only the most
recently viewed part of the piped data is kept in memory; any earlier data
is lost.
.IP "\-c lub \-\-clear\-screen"
Powoduje że pełne odświeżania ekranu są rysowane od górnej linii w dół.
Domyślnie, pełne odświeżania ekranu są dokonywane poprzez przewijanie z dołu
ekranu.
.IP "\-C lub \-\-CLEAR\-SCREEN"
Same as \-c, for compatibility with older versions of \fIless\fP.
.IP "\-d lub \-\-dumb"
Opcja \fI\-d\fP wyłącza komunikat o błędzie wyświetlany zwykle jeśli terminal
jest niemy, to jest, brakuje w nim ważnych zdolności, takich jak możliwość
odświeżania ekranu lub przewijania w tył.  Opcja \-d nie zmienia w każdym
razie zachowania \fIless\fP na niemym terminalu.
.IP "\-D\fBx\fP\fIkolor\fP lub \-\-color=\fBx\fP\fIkolor\fP"
[MS\-DOS only] Sets the color of the text displayed.  \fBx\fP is a single
character which selects the type of text whose color is being set: n=normal,
s=standout, d=bold, u=underlined, k=blink.  \fIcolor\fP is a pair of numbers
separated by a period.  The first number selects the foreground color and
the second selects the background color of the text.  A single number \fIN\fP
is the same as \fIN.M\fP, where \fIM\fP is the normal background color.  The color
may start or end with \fBu\fP to use underline (with the normal color, if by
itself), if the system supports it (Windows only).  \fBx\fP may also be \fBa\fP to
toggle strict ANSI sequence rendering (SGR mode).

.IP "\-e lub \-\-quit\-at\-eof"
Powoduje że \fIless\fP automatycznie kończy pracę, gdy za drugim razem osiągnie
koniec pliku.  Domyślnie, jedyną metodą wyjścia z \fIless\fP jest polecenie
"q".
.IP "\-E lub \-\-QUIT\-AT\-EOF"
Powoduje, że \fIless\fP automatycznie kończy pracę, jak tylko osiągnie koniec
pliku.
.IP "\-f lub \-\-force"
Forces non\-regular files to be opened.  (A non\-regular file is a directory
or a device special file.)  Also suppresses the warning message when a
binary file is opened.  By default, \fIless\fP will refuse to open non\-regular
files.  Note that some operating systems will not allow directories to be
read, even if \-f is set.
.IP "\-F lub \-\-quit\-if\-one\-screen"
Powoduje, że \fIless\fP automatycznie kończy pracę, jeśli cały plik da się
wyświetlić na jednym ekranie.
.IP "\-g lub \-\-hilite\-search"
Normalnie \fIless\fP podświetla WSZYSTKIE łańcuchy, które pasują do ostatniego
polecenia szukania.  Opcja \-g zmienia to zachowanie, każąc podświetlać tylko
ten konkretny łańcuch, który znaleziono ostatnim poleceniem szukania.  Może
to spowodować, że \fIless\fP będzie pracował nieco szybciej niż domyślnie.
.IP "\-G lub \-\-HILITE\-SEARCH"
Opcja \-G wyłącza wszystkie podświetlania łańcuchów znalezionych poleceniami
szukania.
.IP "\-h\fIn\fP lub \-\-max\-back\-scroll=\fIn\fP"
Określa maksymalną liczbę linii do przewijania w tył.  Jeśli koniecznym jest
przewinięcie w tył o więcej niż \fIn\fP linii, ekran jest rysowany na nowo w
kierunku w przód.  Jeśli terminal nie ma możliwości przewijania w dół,
zakładane jest \-h0).
.IP "\-i lub \-\-ignore\-case"
Powoduje, że szukania ignorują wielkość liter; to jest, litery małe i duże
są uważane za identyczne.  Opcja ta jest ignorowana jeśli we wzorcu szukania
wystąpią jakiekolwiek duże litery; innymi słowy, jeśli wzorzec zawiera duże
litery, szukanie nastąpi z uwzględnieniem wielkości liter.
.IP "\-I lub \-\-IGNORE\-CASE"
Jak \-i, ale szukania ignorują wielkość liter nawet jeśli wzór zawiera duże
litery.
.IP "\-j\fIn\fP lub \-\-jump\-target=\fIn\fP"
Specifies a line on the screen where the "target" line is to be positioned.
The target line is the line specified by any command to search for a
pattern, jump to a line number, jump to a file percentage or jump to a tag.
The screen line may be specified by a number: the top line on the screen is
1, the next is 2, and so on.  The number may be negative to specify a line
relative to the bottom of the screen: the bottom line on the screen is \-1,
the second to the bottom is \-2, and so on.  Alternately, the screen line may
be specified as a fraction of the height of the screen, starting with a
decimal point: \&.5 is in the middle of the screen, \&.3 is three tenths
down from the first line, and so on.  If the line is specified as a
fraction, the actual line number is recalculated if the terminal window is
resized, so that the target line remains at the specified fraction of the
screen height.  If any form of the \-j option is used, repeated forward
searches (invoked with "n" or "N")  begin at the line immediately after the
target line, and repeated backward searches begin at the target line, unless
changed by \-a or \-A.  For example, if "\-j4" is used, the target line is the
fourth line on the screen, so forward searches begin at the fifth line on
the screen.  However nonrepeated searches (invoked with "/" or "?")  always
begin at the start or end of the current screen respectively.
.IP "\-J lub \-\-status\-column"
Displays a status column at the left edge of the screen.  The status column
shows the lines that matched the current search, and any lines that are
marked (via the m or M command).  The status column is also used if the \-w
or \-W option is in effect.
.IP "\-k\fInazwa_pliku\fP lub \-\-lesskey\-file=\fInazwa_pliku\fP"
Każe \fIless\fP otworzyć i zinterpretować wskazany plik jako plik
\fIlesskey(1)\fP.  Można podać wielokrotne opcje \-k.  Jeśli ustawiona jest
zmienna środowiskowa LESSKEY lub LESSKEY_SYSTEM, albo jeśli plik lesskey
znajduje się w standardowym miejscu (zobacz PRZYPISANIA KLAWISZY), jest on
także używany jako plik \fIlesskey\fP.
.IP "\-K lub \-\-quit\-on\-intr"
Causes \fIless\fP to exit immediately (with status 2)  when an interrupt
character (usually ^C) is typed.  Normally, an interrupt character causes
\fIless\fP to stop whatever it is doing and return to its command prompt.  Note
that use of this option makes it impossible to return to the command prompt
from the "F" command.
.IP "\-L lub \-\-no\-lessopen"
Ignore the LESSOPEN environment variable (see the INPUT PREPROCESSOR section
below).  This option can be set from within \fIless\fP, but it will apply only
to files opened subsequently, not to the file which is currently open.
.IP "\-m lub \-\-long\-prompt"
Powoduje że \fIless\fP pokazuje rozwinięty znak zachęty (jak \fImore\fP), z
procentową pozycją w pliku.  Domyślnie, znakiem zachęty \fIless\fP jest
dwukropek.
.IP "\-M lub \-\-LONG\-PROMPT"
Powoduje, że \fIless\fP wyświetla jeszcze bardziej szczegółową zachętę niż
\fImore\fP.
.IP "\-n lub \-\-line\-numbers"
Wyłącza numery linii.  Wartość domyślna (używanie numerów linii) może
spowodować, że \fIless\fP będzie działał w niektórych przypadkach wolniej,
zwłaszcza z bardzo dużym plikiem wejściowym.  Wyłączenie numerów linii opcją
\fI\-n\fP pozwoli uniknąć tego problemu.  Używanie numerów linii oznacza: numer
linii będzie wyświetlany w rozwiniętym znaku zachęty i poleceniu =, a
polecenie v przekaże bieżący numer linii edytorowi (zobacz także omówienie
LESSEDIT i ZNAKÓW ZACHĘTY poniżej).
.IP "\-N lub \-\-LINE\-NUMBERS"
Powoduje, że na początku każdej linii ekranowej wyświetlane są numery linii.
.IP "\-o\fInazwa_pliku\fP lub \-\-log\-file=\fInazwa_pliku\fP"
Powoduje, że \fIless\fP podczas przeglądania otrzymanego wejścia kopiuje je do
wskazanego pliku.  Działa to tylko wtedy gdy plik wejściowy jest potokiem, a
nie zwykłym plikiem.  Jeśli podany plik już istnieje, \fIless\fP zapyta o
potwierdzenie przed nadpisaniem go.
.IP "\-O\fInazwa_pliku\fP lub \-\-LOG\-FILE=\fInazwa_pliku\fP"
Opcja \-O jest podobna do \-o, ale nadpisze istniejący plik bez pytania o
potwierdzenie.
.sp
Jeśli nie podano pliku logu, opcji \-o i \-O można użyć z wnętrza \fIless\fP do
jego określenia.  Bez nazwy pliku, będą one po prostu podawać nazwę pliku
logu.  Polecenie "s" jest równoważne podaniu \-o z wnętrza \fIless\fP.
.IP "\-p\fIwzorzec\fP lub \-\-pattern=\fIwzorzec\fP"
Opcja \-p w wierszu poleceń jest równoważna podaniu wzorca +/\fIwzorzec\fP; to
znaczy, nakazuje \fIless\fP aby rozpoczął od pierwszego wystąpienia \fIwzorzec\fP
w pliku.
.IP "\-P\fIzachęta\fP lub \-\-prompt=\fIzachęta\fP"
Daje metodę przystosowania trzech stylów znaku zachęty
do własnych upodobań.  Normalnie umieszcza się ją w zmiennej
środowiskowej LESS, zamiast wpisywać po każdym poleceniu \fIless\fP.
Taka opcja musi być albo ostatnią opcją w zmiennej LESS, albo być
zakończona znakiem dolara.
 \-Ps plus łańcuch zmienia domyślną (krótką) zachętę na ten łańcuch.
 \-Pm zmienia średnią (\-m) zachętę.  \-PM zmienia długą (\-M) zachętę.
 \-Ph zmienia zachętę na ekranie pomocy.
 \-P= zmienia komunikat wypisywany poleceniem =.
 \-Pw zmienia komunikat wypisywany podczas oczekiwania na dane (w poleceniu F).

Wszystkie łańcuchy zachęty składają się z sekwencji liter i specjalnych
sekwencji escape'owych. Szczegóły opisano w sekcji ZNAKI ZACHĘTY.
.IP "\-q lub \-\-quiet lub \-\-silent"
Powoduje średnio "ciche" działanie: dzwonek terminala nie dzwoni jeśli
próbowano przewinąć poza koniec pliku lub przed jego początek \- jeśli
terminal ma "dzwonek wizualny", jest on używany zamiast zwykłego.  Dzwonek
zadzwoni przy niektórych innych błędach, jak wpisywanie niewłaściwych
znaków.  Domyślnym ustawieniem jest dzwonienie we wszystkich takich
przypadkach.
.IP "\-Q lub \-\-QUIET lub \-\-SILENT"
Causes totally "quiet" operation: the terminal bell is never rung.  If the
terminal has a "visual bell", it is used in all cases where the terminal
bell would have been rung.
.IP "\-r lub \-\-raw\-control\-chars"
Powoduje wyświetlanie nieprzetworzonych, "surowych" znaków sterujących.
Domyślnie znaki sterujące (złożone z Ctrl) wyświetlane są z użyciem notacji
z daszkiem; na przykład, Control\-A (ósemkowo 001) wyświetlane jest jako
"^A".  Uwaga: gdy używana jest opcja \-r, \fIless\fP nie potrafi zachować
faktycznego wyglądu ekranu (ponieważ to zależy od tego, jak ekran reaguje na
każdy rodzaj znaku sterującego).  Mogą więc wystąpić różne problemy z
wyświetlaniem, jak dzielenie długich linii w niewłaściwym miejscu.
.IP "\-R lub \-\-RAW\-CONTROL\-CHARS"
Like \-r, but only ANSI "color" escape sequences are output in "raw" form.
Unlike \-r, the screen appearance is maintained correctly in most cases.
ANSI "color" escape sequences are sequences of the form:
.sp
  ESC [ \&...\& m
.sp
where the "...\&" is zero or more color specification characters For the
purpose of keeping track of screen appearance, ANSI color escape sequences
are assumed to not move the cursor.  You can make \fIless\fP think that
characters other than "m" can end ANSI color escape sequences by setting the
environment variable LESSANSIENDCHARS to the list of characters which can
end a color escape sequence.  And you can make \fIless\fP think that characters
other than the standard ones may appear between the ESC and the m by setting
the environment variable LESSANSIMIDCHARS to the list of characters which
can appear.
.IP "\-s lub \-\-squeeze\-blank\-lines"
Powoduje ściskanie kolejnych pustych linii w pojedynczą linię pustą.
Użyteczne przy oglądaniu wyjścia \fInroffa\fP.
.IP "\-S lub \-\-chop\-long\-lines"
Causes lines longer than the screen width to be chopped (truncated) rather
than wrapped.  That is, the portion of a long line that does not fit in the
screen width is not shown.  The default is to wrap long lines; that is,
display the remainder on the next line.
.IP "\-t\fItag\fP lub \-\-tag=\fItag\fP"
Opcja \-t, plus zaraz po niej TAG, będzie edytować plik zawierający ów tag.
Ażeby to działało, musi być dostępna informacja o tagach, na przykład, w
bieżącym katalogu może znajdować się plik zwany "ctags", zbudowany uprzednio
poleceniem \fIctags(1)\fP lub jakimś równoważnym.  Jeśli ustawiono zmienną
środowiskową LESSGLOBALTAGS, to jej wartość uważana jest za nazwę polecenia
zgodnego z \fIglobal(1)\fP, które zostanie wykonane w celu znalezienia tagu.
(Zobacz http://www.gnu.org/software/global/global.html).  Opcja \-t może być
podana również z wnętrza \fIless\fP (poleceniem \-), jako metoda oglądnięcia
nowego pliku.  Polecenie :t jest równoważne podaniu \-t z wnętrza \fIless\fP.
.IP "\-T\fIplik_tagów\fP lub \-\-tag\-file=\fIplik_tagów\fP"
Podaje plik tagów, który należy użyć zamiast "tags".
.IP "\-u lub \-\-underline\-special"
Powoduje, że znaki backspace i powroty karetki są traktowane jako znaki
drukowalne; to jest, posyłane są one na terminal jeśli pojawią się w
wejściu.
.IP "\-U lub \-\-UNDERLINE\-SPECIAL"
Causes backspaces, tabs, carriage returns and "formatting characters" (as
defined by Unicode) to be treated as control characters; that is, they are
handled as specified by the \-r option.
.sp
Domyślnie, jeśli podano ani \-u ani \-U, znaki backspace występujące obok
znaku podkreślenia są traktowane specjalnie; wyświetlany jest podkreślony
tekst, z użyciem sprzętowego podkreślania terminala.  Także znaki backspace
występujące między dwoma identycznymi znakami są traktowane specjalnie:
wyświetlany jest tekst nadpisany, z użyciem sprzętowego pogrubienia
terminala.  Pozostałe wystąpienia backspace są usuwane, razem z
poprzedzającym znakiem.  Powroty karetki, po których następuje nowa linia są
usuwane.  Inne powroty karetki obsługiwane są jak przy podaniu opcji \-r.
Tekstu, który jest nadpisany lub podkreślony można szukać gdy nie działa ani
\-u ani \-U.
.IP "\-V lub \-\-version"
Wyświetla numer wersji \fIless\fP.
.IP "\-w lub \-\-hilite\-unread"
Tymczasowo podświetla pierwszą "nową" linię po ruchu w przód o pełną
stronę.  Pierwsza "nowa" linia to linia występująca bezpośrednio po tej,
która znajdowała się poprzednio na samym dole ekranu. Podświetlana jest
także linia docelowa po poleceniach g lub p. Przy następnym poleceniu
powodującym ruch podświetlenie jest usuwane. Podświetlana jest cała linia,
chyba że działa opcja \-J \- wówczas podświetlana będzie tylko kolumna stanu.
.IP "\-W lub \-\-HILITE\-UNREAD"
Tak jak \-w, ale tymczasowo podświetla pierwszą nową linię po każdym
poleceniu ruchu o więcej niż jedną linię.
.IP "\-x\fIn\fP,...\& lub \-\-tabs=\fIn\fP,..."
Ustawia pozycje tabulacji.  Jeśli podano tylko jedno \fIn\fP, to pozycje
tabulacji są ustawiane na wielokrotnościach \fIn\fP. Jeżeli podano więcej
wartości, oddzielonych przecinkami, tabulacje ustawiane są na tych
pozycjach, a następnie w tym samym odstępie, co ostatnie dwie.  Na przykład,
\fI\-x9,17\fP ustawi tabulacje na pozycjach 9, 17, 25, 33, itd.  Domyślną
wartością \fIn\fP jest 8.
.IP "\-X lub \-\-no\-init"
Wyłącza wysyłanie sekwencji inicjalizacji i deinicjalizacji terminala z
termcap.  Jest to czasami pożądane, jeżeli łańcuch deinicjalizacyjny robi
coś niepotrzebnego, jak czyszczenie ekranu.
.IP "\-y\fIn\fP lub \-\-max\-forw\-scroll=\fIn\fP"
Określa maksymalną liczbę linii do przesunięcia w przód.  Jeśli koniecznym
jest przesunięcie o więcej niż \fIn\fP linii, zamiast tego odświeżany jest
ekran.  Opcji \-c lub \-C można użyć do odświeżenia ekranu od jego góry, jeśli
jest to pożądane.  Domyślnie każdy ruch w przód powoduje przewijanie.
.IP "\-z\fIn\fP lub \-\-window=\fIn\fP lub \-\fIn\fP"
Changes the default scrolling window size to \fIn\fP lines.  The default is one
screenful.  The z and w commands can also be used to change the window
size.  The "z" may be omitted for compatibility with some versions of
\fImore\fP.  If the number \fIn\fP is negative, it indicates \fIn\fP lines less than
the current screen size.  For example, if the screen is 24 lines, \fI\-z\-4\fP
sets the scrolling window to 20 lines.  If the screen is resized to 40
lines, the scrolling window automatically changes to 36 lines.
.IP \-\(dq\fIcc\fP\ lub\ \-\-quotes=\fIcc\fP
Zmienia znak cytujący w nazwach plików.  Może to być konieczne przy
nazywaniu pliku zawierającego zarówno znaki spacji jak i cudzysłowy.  Jeśli
następuje po niej pojedynczy znak, zmienia ona znak cytujący na tenże znak.
Nazwa pliku zawierająca spacje powinna odtąd być otoczona tym znakiem, a nie
cudzysłowami.  Jeśli następują po niej dwa znaki, zmienia ona znak
otwierający cytowanie na znak pierwszy, a zamykający na drugi.  Nazwa pliku
zawierająca spacje powinna odtąd być poprzedzona znakiem otwierającym i
zakończona znakiem zamykającym.  Zauważ, że nawet jeśli zmieniono znaki
cytujące, opcja ta pozostaje jako \-" (myślnik plus cudzysłów).
.IP "\-~ lub \-\-tilde"
Normalnie linie poza końcem pliku wyświetlane są jako zawierające pojedyncze
znaki tyldy (~). Ta opcja powoduje, że będą wyświetlane jako puste linie.
.IP "\-# lub \-\-shift"
Specifies the default number of positions to scroll horizontally in the
RIGHTARROW and LEFTARROW commands.  If the number specified is zero, it sets
the default number of positions to one half of the screen width.
Alternately, the number may be specified as a fraction of the width of the
screen, starting with a decimal point: \&.5 is half of the screen width,
\&.3 is three tenths of the screen width, and so on.  If the number is
specified as a fraction, the actual number of scroll positions is
recalculated if the terminal window is resized, so that the actual scroll
remains at the specified fraction of the screen width.
.IP \-\-follow\-name
Normally, if the input file is renamed while an F command is executing,
\fIless\fP will continue to display the contents of the original file despite
its name change.  If \-\-follow\-name is specified, during an F command \fIless\fP
will periodically attempt to reopen the file by name.  If the reopen
succeeds and the file is a different file from the original (which means
that a new file has been created with the same name as the original (now
renamed) file), \fIless\fP will display the contents of that new file.
.IP \-\-mouse
Enables mouse input: scrolling the mouse wheel down moves forward in the
file, scrolling the mouse wheel up moves backwards in the file, and clicking
the mouse sets the "#" mark to the line where the mouse is clicked.  The
number of lines to scroll when the wheel is moved can be set by the
\-\-wheel\-lines option.  Mouse input works only on terminals which support X11
mouse reporting, and on the Windows version of \fIless\fP.
.IP \-\-MOUSE
Like \-\-mouse, except the direction scrolled on mouse wheel movement is
reversed.
.IP \-\-no\-keypad
Wyłącza wysyłanie sekwencji inicjalizacji i deinicjalizacji bloku klawiszy
numerycznych terminala.  Jest to czasami pożądane, jeżeli łańcuchy
inicjujące/deinicjujące powodują zachowanie się klawiatury numerycznej w
niepożądany sposób.
.IP \-\-no\-histdups
This option changes the behavior so that if a search string or file name is
typed in, and the same string is already in the history list, the existing
copy is removed from the history list before the new one is added.  Thus, a
given string will appear only once in the history list.  Normally, a string
may appear multiple times.
.IP \-\-rscroll
This option changes the character used to mark truncated lines.  It may
begin with a two\-character attribute indicator like LESSBINFMT does.  If
there is no attribute indicator, standout is used.  If set to "\-", truncated
lines are not marked.
.IP \-\-save\-marks
Save marks in the history file, so marks are retained across different
invocations of \fIless\fP.
.IP \-\-use\-backslash
This option changes the interpretations of options which follow this one.
After the \-\-use\-backslash option, any backslash in an option string is
removed and the following character is taken literally.  This allows a
dollar sign to be included in option strings.
.IP \-\-wheel\-lines=\fIn\fP
Set the number of lines to scroll when the mouse wheel is scrolled and the
\-\-mouse or \-\-MOUSE option is in effect.  The default is 1 line.
.IP \-\-
Argument wierszu poleceń "\-\-" oznacza koniec argumentów opcji.  Wszelkie
argumenty następujące po nim są interpretowane jako nazwa pliku.  Może być
to przydatne przy oglądaniu pliku którego nazwa zaczyna się od "\-" lub "+".
.IP +
Jeśli opcja wierszu poleceń zaczyna się od \fB+\fP, reszta opcji uważana jest
za początkowe polecenie \fIless\fP.  Na przykład, +G mówi \fIless\fP, aby zaczął
od końca pliku zamiast od początku, a +/xyz mówi mu, aby zaczął od
pierwszego wystąpienia "xyz" w pliku.  W przypadku szczególnym,
+<liczba> działa jak +<liczba>g, to jest, rozpoczyna
wyświetlanie od określonego numeru linii (zobacz jednak zastrzeżenie przy
poleceniu g powyżej).  Jeśli opcja zaczyna się od ++, początkowe polecenie
odnosi się do każdego oglądanego pliku, nie tylko pierwszego.  Polecenia +
opisywanej powyżej można też użyć do ustawienia (lub zmiany) polecenia
początkowego dla każdego pliku.

.SH "LINIA EDYCJI"
When entering command line at the bottom of the screen (for example, a
filename for the :e command, or the pattern for a search command), certain
keys can be used to manipulate the command line.  Most commands have an
alternate form in [ brackets ] which can be used if a key does not exist on
a particular keyboard.  (Note that the forms beginning with ESC do not work
in some MS\-DOS and Windows systems because ESC is the line erase character.)
Any of these special keys may be entered literally by preceding it with the
"literal" character, either ^V or ^A.  A backslash itself may also be
entered literally by entering two backslashes.
.IP "STRZAŁKA_W_LEWO [ ESC\-h ]"
Przesuwa kursor jedno miejsce w lewo.
.IP "STRZAŁKA_W_PRAWO [ ESC\-l ]"
Przesuwa kursor jedno miejsce w prawo.
.IP "^STRZAŁKA_W_LEWO [ ESC\-b lub ESC\-STRZAŁKA_W_LEWO ]"
(To znaczy, CONTROL i STRZAŁKA_W_LEWO równocześnie).  Przesuwa kursor o
jedno słowo w lewo.
.IP "^STRZAŁKA_W_PRAWO [ ESC\-w lub ESC\-STRZAŁKA_W_LEWO ]"
(To znaczy, CONTROL i STRZAŁKA_W_LEWO równocześnie).  Przesuwa kursor o
jedno słowo w prawo.
.IP "HOME [ ESC\-0 ]"
Przesuwa kursor na początek linii.
.IP "END [ ESC\-$ ]"
Przesuwa kursor na koniec linii.
.IP BACKSPACE
Usuwa znak na lewo od kursora lub anuluje polecenie jeśli wiersz poleceń
jest pusta.
.IP "DELETE lub [ ESC\-x ]"
Usuwa znak pod kursorem.
.IP "^BACKSPACE [ ESC\-BACKSPACE ]"
(To znaczy, CONTROL i BACKSPACE równocześnie).  Usuwa jedno słowo na lewo od
kursora.
.IP "^DELETE [ ESC\-X lub ESC\-DELETE ]"
(To znaczy, CONTROL i DELETE równocześnie).  Usuwa słowo pod kursorem.
.IP "UPARROW [ ESC\-k ]"
Retrieve the previous command line.  If you first enter some text and then
press UPARROW, it will retrieve the previous command which begins with that
text.
.IP "DOWNARROW [ ESC\-j ]"
Retrieve the next command line.  If you first enter some text and then press
DOWNARROW, it will retrieve the next command which begins with that text.
.IP "TAB (znak tabulacji)"
Dokończa częściową nazwę pliku na lewo od kursora.  Jeśli pasuje ona do
więcej niż jednej nazwy pliku, do wierszu poleceń wprowadzane jest pierwsze
dopasowanie.  Powtórne TABulatory przełączają wkoło pozostałe nazwy plików.
Jeśli dokończona nazwa pliku jest katalogiem, dołączany jest do niej "/" (W
systemach MS\-DOS dołączany jest "\e").  Do określenia innego znaku, który
należy dołączyć do nazwy katalogu, może być użyta zmienna środowiskowa
LESSSEPARATOR.
.IP "BACKTAB [ ESC\-TAB ]"
Tak jak TAB, ale przełącza pasujące nazwy plików w odwrotnym porządku.
.IP ^L
Dokończa częściową nazwę pliku na lewo od kursora.  Jeśli pasuje ona do
więcej niż jednej nazwy pliku, do wierszu poleceń wprowadzane są wszystkie
dopasowania (jeśli się mieszczą).
.IP "^U (Unix i OS/2) lub ESC (MS\-DOS)"
Usuwa całą linię poleceń lub anuluje polecenie jeśli wiersz poleceń jest
pusta.  Jeśli zmieniłeś znak kill w Unixie na coś innego niż ^U, zamiast ^U
będzie używany tenże znak.
.IP ^G
Delete the entire command line and return to the main prompt.

.SH "PRZYPISANIA KLAWISZY"
Możesz zdefiniować swoje własne polecenia \fIlessa\fP używając programu
\fIlesskey(1)\fP do stworzenia pliku lesskey.  Plik ten określa zestaw klawiszy
poleceń oraz działanie skojarzone z każdym klawiszem.  Możesz też użyć
\fIlesskey\fP do zmiany klawiszy linii edycji (zobacz LINIA EDYCJI) oraz
ustawienia zmiennych środowiskowych.  Jeśli ustawiona jest zmienna
środowiskowa LESSKEY, \fIless\fP używa jej [wartości] jako nazwy pliku
lesskey.  W przeciwnym razie, \fIless\fP szuka pliku lesskey w standardowym
miejscu.  W systemach Unixowych \fIless\fP szuka pliku lesskey zwanego
"$HOME/.less".  W systemach MS\-DOS i Windows \fIless\fP szuka pliku lesskey
zwanego "$HOME/_less", a jeśli go tam nie znalazł, pliku lesskey zwanego
"_less" w każdym katalogu określonym przez zmienną środowiskową PATH.  W
systemach OS/2 \fIless\fP szuka pliku lesskey zwanego "$HOME/_less.ini", a
jeśli go tam nie znalazł, pliku lesskey zwanego "less.ini" w każdym katalogu
określonym przez zmienną środowiskową INIT, a jeśli i tam go nie znalazł,
szuka pliku lesskey zwanego "less.ini" w każdym katalogu określonym przez
zmienną środowiskową PATH.  Zobacz stronę podręcznika systemowego
\fIlesskey\fP(1)  po więcej szczegółów.
.P
Przypisania klawiszy można także umieścić w ogólnosystemowym pliku lesskey.
Jeśli dany klawisz zdefiniowano zarówno w pliku systemowym, jak i w
lokalnym, to priorytet mają przypisania lokalne. Jeśli ustawiono zmienną
środowiskową LESSKEY_SYSTEM, \fIless\fP używa jej jako nazwy systemowego pliku
z przypisaniami klawiszy.  W przeciwnym razie szuka go w standardowym
miejscu: w systemach uniksowych jest to plik /usr/local/etc/sysless.
(Jednak jeśli \fIless\fP skompilowano z katalogiem przeznaczonym na
konfigurację systemu innym niż niż /usr/local/etc, to w nim właśnie znajdzie
się plik sysless).  W systemach MS\-DOS i Windows, ogólnosystemowym plikiem
lesskey jest c:\e_sysless.  W systemach OS/2, ogólnosystemowym plikiem
lesskey jest c:\esysless.ini.

.SH "PREPROCESOR WEJŚCIA"
Możesz dla \fIless\fP zdefiniować "preprocesor wejścia".  Zanim \fIless\fP otwiera
jakiś plik, daje najpierw twojemu preprocesorowi wejścia szansę
zmodyfikowania sposobu w jaki wyświetlana jest zawartość pliku.  Preprocesor
wejścia to po prostu wykonywalny program (lub skrypt powłoki), który
zapisuje zawartość pliku do innego pliku, zwanego plikiem zastępującym.
Następnie wyświetlana jest zawartość pliku zastępującego, zamiast pliku
oryginalnego.  Użytkownikowi będzie się jednak wydawać, że otwarty został
oryginalny plik; to znaczy, \fIless\fP wyświetli oryginalną nazwę pliku jako
nazwę bieżącego pliku.
.PP
Preprocesor wejścia otrzymuje jeden argument wiersza poleceń, oryginalną
nazwę pliku wprowadzoną przez użytkownika.  Powinien on stworzyć plik
zastępujący, a kiedy zakończy pracę, wypisać nazwę pliku zastępującego na
swoje standardowe wejście.  Jeśli preprocesor wejścia nie wypisze nazwy
pliku zastępującego, \fIless\fP używa pliku oryginalnego, jak zwykle.
Preprocesor wejścia nie jest wywoływany przy oglądaniu standardowego
wejścia.  Aby przygotować jakiś preprocesor, ustaw zmienną środowiskową
LESSOPEN na wiersz poleceń, który wywoła twój preprocesor.  Ten wiersz
poleceń powinien zawierać jedno wystąpienie łańcucha "%s", który zostanie
zastąpiony nazwą pliku podczas wywołania polecenia preprocesora.
.PP
Gdy \fIless\fP zamyka plik otworzony tym sposobem, wywoła inny program, zwany
postprocesorem wejścia, który może dokonać wszelkich pożądanych działań
czyszczących (jak usuwanie pliku zastępującego stworzonego przez
LESSOPEN). Aby przygotować jakiś preprocesor, ustaw zmienną środowiskową
LESSCLOSE na wiersz poleceń, która wywoła twój postprocesor.  Ten wiersz
poleceń może zawierać dwa wystąpienia łańcucha "%s"; pierwsze zostanie
zastąpione oryginalną nazwą pliku, a drugie nazwą pliku zastępującego
wypisanego przez LESSOPEN.
.PP
Na przykład, w wielu systemach Unixowych, poniższe dwa skrypty pozwolą ci
przechowywać pliki w formie skompresowanej, ale nadal umożliwią oglądanie
ich bezośrednio przy pomocy \fIless\fP:
.PP
lessopen.sh:
.br
  #! /bin/sh
.br
  case "$1" in
.br
  *.Z)	TEMPFILE=$(mktemp)
.br
  uncompress \-c $1 >$TEMPFILE 2>/dev/null
.br
  if [ \-s $TEMPFILE ]; then
.br
  echo $TEMPFILE
.br
  else
.br
  rm \-f $TEMPFILE
.br
  fi
.br
  ;;
.br
  esac
.PP
lessclose.sh:
.br
  #! /bin/sh
.br
  rm $2
.PP
Aby użyć tych skryptów, umieść oba tam, skąd mogą być wykonywane i ustaw
LESSOPEN="lessopen.sh\ %s", oraz LESSCLOSE="lessclose.sh\ %s\ %s".  Można
napisać bardziej złożone skrypty LESSOPEN i LESSCLOSE, akceptujące inne typy
plików skompresowanych itd.
.PP
It is also possible to set up an input preprocessor to pipe the file data
directly to \fIless\fP, rather than putting the data into a replacement file.
This avoids the need to decompress the entire file before starting to view
it.  An input preprocessor that works this way is called an input pipe.  An
input pipe, instead of writing the name of a replacement file on its
standard output, writes the entire contents of the replacement file on its
standard output.  If the input pipe does not write any characters on its
standard output, then there is no replacement file and \fIless\fP uses the
original file, as normal.  To use an input pipe, make the first character in
the LESSOPEN environment variable a vertical bar (|) to signify that the
input preprocessor is an input pipe.  As with non\-pipe input preprocessors,
the command string must contain one occurrence of %s, which is replaced with
the filename of the input file.
.PP
Na przykład, w wielu systemach Unixowych, poniższy skrypt zadziała tak jak
poprzednie skrypty przykładowe:
.PP
lesspipe.sh:
.br
  #! /bin/sh
.br
  case "$1" in
.br
  *.Z)	uncompress \-c $1 2>/dev/null
.br
  ;;
.br
  *)	exit 1
.br
  ;;
.br
  esac
.br
  exit $?
.br
.PP
Aby użyć tego skryptu, umieść go tam, skąd może być wykonywany i ustaw
LESSOPEN="|lesspipe.sh %s".
.PP
Note that a preprocessor cannot output an empty file, since that is
interpreted as meaning there is no replacement, and the original file is
used.  To avoid this, if LESSOPEN starts with two vertical bars, the exit
status of the script becomes meaningful.  If the exit status is zero, the
output is considered to be replacement text, even if it is empty.  If the
exit status is nonzero, any output is ignored and the original file is
used.  For compatibility with previous versions of \fIless\fP, if LESSOPEN
starts with only one vertical bar, the exit status of the preprocessor is
ignored.
.PP
Gdy używa się potoku wejściowego, można użyć również postprocesora
LESSCLOSE, ale zwykle nie jest on potrzebny, ponieważ nie ma pliku
zastępującego który należałoby posprzątać.  W tym przypadku nazwą pliku
zastępującego przekazywaną do postprocesora LESSCLOSE jest "\-".
.PP
For compatibility with previous versions of \fIless\fP, the input preprocessor
or pipe is not used if \fIless\fP is viewing standard input.  However, if the
first character of LESSOPEN is a dash (\-), the input preprocessor is used on
standard input as well as other files.  In this case, the dash is not
considered to be part of the preprocessor command.  If standard input is
being viewed, the input preprocessor is passed a file name consisting of a
single dash.  Similarly, if the first two characters of LESSOPEN are
vertical bar and dash (|\-) or two vertical bars and a dash (||\-), the input
pipe is used on standard input as well as other files.  Again, in this case
the dash is not considered to be part of the input pipe command.

.SH "NARODOWE ZESTAWY ZNAKÓW"
W pliku wejściowym istnieją trzy rodzaje znaków:
.IP "znaki normalne"
mogą być wyświetlane bezpośrednio na ekranie.
.IP "znaki sterujące"
nie powinny być wyświetlane bezpośrednio, ale można się ich spodziewać w
zwykłych plikach tekstowych (jak backspace i tabulacji).
.IP "znaki binarne"
nie powinny być wyświetlane bezpośrednio i nie spodziewamy się ich w plikach
tekstowych.
.PP
"Zestaw znaków" to po prostu opis tego, jakie znaki mają być uważane za
normalne, sterujące i binarne.  Do wybrania zestawu znaków można użyć
zmiennej środowiskowej LESSCHARSET.  Możliwymi wartościami LESSCHARSET są:
.IP ascii
BS, TAB, NL, CR i znak wysuwu do nowej strony są znakami sterującymi,
wszystkie znaki o wartościach pomiędzy 32 a 126 są normalnymi znakami, a
wszystkie pozostałe \- binarnymi.
.IP iso8859
Wybiera zestaw znaków ISO 8859.  Jest to to samo, co ASCII, z wyjątkiem
tego, że znaki między 160 i 255 są traktowane jako normalne.  [od tłum:
niezbędne dla prawidłowej obsługi polskich znaków.]
.IP latin1
To samo, co iso8859.
.IP latin9
To samo, co iso8859.
.IP dos
Wybiera zestaw znaków odpowiedni dla MS\-DOS\-u.
.IP \fBebcdic\fP
Wybiera zestaw znaków EBCDIC.
.IP IBM\-1047
Wybiera zestaw znaków EBCDIC stosowany przez OS/390 Unix Services.  W EBCDIC
jest to zestaw analogiczny do latin1. Podobny efekt możesz uzyskać
ustawiając w środowisku albo LESSCHARSET=IBM\-1047 albo LC_CTYPE=en_US.
.IP koi8\-r
Wybiera rosyjski zestaw znaków
.IP next
Wybiera zestaw znaków odpowiedni dla komputerów NeXT.
.IP utf\-8
Selects the UTF\-8 encoding of the ISO 10646 character set.  UTF\-8 is special
in that it supports multi\-byte characters in the input file.  It is the only
character set that supports multi\-byte characters.
.IP windows
Wybiera zestaw znaków odpowiedni dla Microsoft Windows (cp 1251).
.PP
W wypadkach szczególnych może zajść potrzeba przystosowania \fIless\fP do
używania zestawu znaków innego niż te, które można wskazać przy pomocy
LESSCHARSET. Wówczas do zdefiniowania zestawu znaków należy użyć zmiennej
środowiskowej LESSCHARDEF. Powinna być ona ustawiona na łańcuch, którego
każdy znak określa jeden znak w zestawie znaków.  Znak "." używany jest dla
znaków normalnych, "c" dla sterujących i "b" dla binarnych.  Można użyć
liczby dziesiętnej oznaczającej powtórzenie.  Na przykład, "bccc4b.\&"
oznaczałoby, że znak [o kodzie] 0 jest binarny, 1, 2 i 3 są sterujące, 4, 5,
6 i 7 są binarne, a 8 jest normalny.  Wszystkie znaki po ostatnim są
przyjmowane za takie same jak ostatni, znaki więc pomiędzy 9 a 255 byłby tu
normalne (jest to przykład, niekonieczne odpowiadający jakiemuś
rzeczywistemu zestawowi znaków).
.PP
Tabela poniższa pokazuje wartość LESSCHARDEF równoważną każdej z możliwych
wartości LESSCHARSET:
.sp
  ascii\ 	8bcccbcc18b95.b
.br
  dos\ \ \ 	8bcccbcc12bc5b95.b.
.br
  ebcdic	5bc6bcc7bcc41b.9b7.9b5.b..8b6.10b6.b9.7b
.br
  \ \ \ \ \ \ 	9.8b8.17b3.3b9.7b9.8b8.6b10.b.b.b.
.br
  IBM\-1047	4cbcbc3b9cbccbccbb4c6bcc5b3cbbc4bc4bccbc
.br
  \ \ \ \ \ \ 	191.b
.br
  iso8859	8bcccbcc18b95.33b.
.br
  koi8\-r	8bcccbcc18b95.b128.
.br
  latin1	8bcccbcc18b95.33b.
.br
  next\ \ 	8bcccbcc18b95.bb125.bb
.PP
If neither LESSCHARSET nor LESSCHARDEF is set, but any of the strings
"UTF\-8", "UTF8", "utf\-8" or "utf8" is found in the LC_ALL, LC_CTYPE or LANG
environment variables, then the default character set is utf\-8.
.PP
Jeśli tego łańcucha nie znaleziono, ale wykorzystywany system obsługuje
interfejs \fIsetlocale\fP,\fIless\fP użyje setlocale do określenia zestawu
znaków.  setlocale kontrolowane jest ustawieniem zmiennych środowiskowych
LANG lub LC_CTYPE.
.PP
Na koniec, jeśli interfejs \fIsetlocale\fP również nie jest dostępny, to
domyślnym zestawem znaków jest latin1.
.PP
Control and binary characters are displayed in standout (reverse video).
Each such character is displayed in caret notation if possible (e.g.\& ^A
for control\-A).  Caret notation is used only if inverting the 0100 bit
results in a normal printable character.  Otherwise, the character is
displayed as a hex number in angle brackets.  This format can be changed by
setting the LESSBINFMT environment variable.  LESSBINFMT may begin with a
"*" and one character to select the display attribute: "*k" is blinking,
"*d" is bold, "*u" is underlined, "*s" is standout, and "*n" is normal.  If
LESSBINFMT does not begin with a "*", normal attribute is assumed.  The
remainder of LESSBINFMT is a string which may include one printf\-style
escape sequence (a % followed by x, X, o, d, etc.).  For example, if
LESSBINFMT is "*u[%x]", binary characters are displayed in underlined
hexadecimal surrounded by brackets.  The default if no LESSBINFMT is
specified is "*s<%02X>".  Warning: the result of expanding the
character via LESSBINFMT must be less than 31 characters.
.PP
When the character set is utf\-8, the LESSUTFBINFMT environment variable acts
similarly to LESSBINFMT but it applies to Unicode code points that were
successfully decoded but are unsuitable for display (e.g., unassigned code
points).  Its default value is "<U+%04lX>".  Note that LESSUTFBINFMT
and LESSBINFMT share their display attribute setting ("*x") so specifying
one will affect both; LESSUTFBINFMT is read after LESSBINFMT so its setting,
if any, will have priority.  Problematic octets in a UTF\-8 file (octets of a
truncated sequence, octets of a complete but non\-shortest form sequence,
illegal octets, and stray trailing octets)  are displayed individually using
LESSBINFMT so as to facilitate diagnostic of how the UTF\-8 file is
ill\-formed.

.SH "ZNAKI ZACHĘTY"
Opcja \-P pozwala dostosować znaki zachęty do własnych upodobań.  Łańcuch
podany opcji \-P zastępuje określony łańcuch zachęty.  Pewne znaki w tym
łańcuchu są interpretowane w sposób szczególny.  Mechanizm znaków zachęty
jest raczej skomplikowany, ażeby zapewniać elastyczność, ale zwykły
użytkownik nie musi rozumieć szczegółów konstruowania własnych łańcuchów
zachęty.
.sp
Znak procentu plus dowolny pojedynczy znak rozwijany jest zależnie od tego,
czym jest ów następny znak.
.IP %b\fIX\fP
Zastępowany przez offset bajtowy w bieżącym pliku wejściowym.  Po b
następuje pojedynczy znak (pokazany jako \fIX\fP powyżej), który określa linię,
której offsetu bajtowego należy użyć.  Jeśli znakiem tym jest "t", używany
jest offset bajtowy linii wyświetlanej na górze ekranu, "m" oznacza linię
środkową, "b" oznacza linię dolną, "B" oznacza linię tuż przed dolną, a "j"
oznacza linię "docelową", jak to określa opcja \-j.
.IP %B
Zastępowany przez rozmiar bieżącego pliku wejściowego.
.IP %c
Zastępowany przez numer kolumny tekstu widniejącej w pierwszej kolumnie
ekranu.
.IP %d\fIX\fP
Zastępowany przez numer strony dla wskazanej linii pliku wejściowego.
Linię, która ma zostać użyta, określa \fIX\fP, tak jak w opcji %b.
.IP %D
Zastępowany przez liczbę stron w pliku wejściowym, lub, co jest równoważne,
numer strony ostatniej linii pliku.
.IP \fB%E\fP
Zastępowany przez nazwę edytora (ze zmiennej środowiskowej VISUAL, lub
EDITOR jeśli VISUAL nie jest zdefiniowana).  Zobacz omówienie elementu
LESSEDIT poniżej.
.IP %f
Zastępowany przez nazwę bieżącego pliku wejściowego.
.IP %F
Replaced by the last component of the name of the current input file.
.IP %g
Replaced by the shell\-escaped name of the current input file.  This is
useful when the expanded string will be used in a shell command, such as in
LESSEDIT.
.IP %i
Zastępowany przez indeks bieżącego pliku w liście plików wejściowych.
.IP %l\fIX\fP
Zastępowany przez numer linii w pliku wejściowym.  Linia, której należy użyć
określana jest przez \fIX\fP, jak w opcji %b.
.IP %L
Zastępowany przez numer linii ostatniej linii w pliku wejściowym.
.IP %m
Zastępowany przez całkowitą liczbę plików wejściowych.
.IP %p\fIX\fP
Zastępowany przez pozycję procentową w bieżącym pliku wejściowym, według
offsetów w bajtach.  Linia, której należy użyć określana jest przez \fIX\fP,
jak w opcji %b.
.IP %P\fIX\fP
Zastępowany przez pozycję procentową w bieżącym pliku wejściowym, według
liczby linii.
.IP %s
To samo co %B.
.IP %t
Powoduje, że wszystkie spacje występujące na końcu są usuwane.  Zwykle
używane na końcu łańcucha, ale może się pojawić gdziekolwiek.
.IP \fB%T\fP
Normally expands to the word "file".  However if viewing files via a tags
list using the \-t option, it expands to the word "tag".
.IP \fB%x\fP
Zastępowany nazwą następnego pliku wejściowego w liście.
.PP
Jeśli jakikolwiek z elementów jest nieznany (na przykład rozmiar pliku jeśli
wejściem jest potok), zamiast niego wypisywany jest znak zapytania.
.PP
Format łańcucha zachęty można zmieniać zależnie od pewnych warunków.
Pytajnik plus pojedynczy znak zachowuje się jak "IF"; zależnie od tego znaku
rozpatrywany jest warunek.  Jeśli warunek jest prawdziwy, wszystkie znaki
następujące po znaku zapytania i znaku warunku, aż do kropki, są umieszczane
w zachęcie.  Jeśli warunek jest fałszywy, znaki te nie są tam umieszczane.
Dwukropka występującego między znakiem zapytania i kropką można użyć do
zaznaczenia "ELSE"; wszystkie znaki pomiędzy dwukropkiem i kropką są
włączane do łańcucha wtedy i tylko wtedy, gdy warunek IF jest fałszywy.
Znakami warunku (następującymi po znaku zapytania) mogą być:
.IP ?a
Prawda jeśli już włączono do zachęty jakieś znaki.
.IP ?b\fIX\fP
Prawda jeśli znany jest offset bajtowy określonej linii.
.IP ?B
Prawda jeśli znany jest rozmiar bieżącego pliku wejściowego.
.IP ?c
Prawda jeśli tekst jest przesunięty w poziomie (%c jest niezerowe).
.IP ?d\fIX\fP
Prawda jeśli znany jest numer strony dla podanej linii.
.IP ?e
Prawda jeśli osiągnięto koniec pliku.
.IP ?f
Prawda jeśli istnieje nazwa pliku wejściowego (tzn. wejście nie jest
potokiem).
.IP ?l\fIX\fP
Prawda jeśli znany numer określonej linii.
.IP ?L
Prawda jeśli znany jest numer ostatniej linii pliku.
.IP ?m
Prawda jeśli jest więcej niż jeden plik wejściowy.
.IP ?n
Prawda jeśli jest to pierwsza zachęta w nowym pliku wejściowym.
.IP ?p\fIX\fP
Prawda jeśli znana jest, liczona według offsetów bajtowych, pozycja
procentowa w pliku określonej linii.
.IP ?P\fIX\fP
Prawda jeśli znana jest, liczona według liczby linii, pozycja procentowa w
pliku określonej linii.
.IP ?s
To samo co "?B".
.IP ?x
Prawda jeśli istnieje następny plik wejściowy (to jest, bieżący plik nie
jest ostatnim).
.PP
Wszystkie znaki inne niż znaki specjalne (znak zapytania, dwukropek, kropka
i odwrotny ukośnik) stają się bez zmian częścią zachęty.  Wszystkie znaki
specjalne można umieścić w zachęcie dosłownie poprzedzając je odwrotnym
ukośnikiem.
.PP
Kilka przykładów:
.sp
?f%f:Standardowe wejście.
.sp
Ta zachęta wypisuje nazwę pliku, jeśli jest znana, w przeciwnym razie
łańcuch "Standardowe wejście".
.sp
?f%f \&.?ltLinia %lt:?pt%pt\e%:?btBajt %bt:\-...
.sp
Ta zachęta wypisze nazwę pliku, jeśli jest znana.  Po nazwie pliku następuje
numer linii, jeśli znany, w przeciwnym razie pozycja procentowa, jeśli
znana, w przeciwnym razie offset bajtowy, jeśli znany.  W przeciwnym razie
wypisywany jest myślnik.  Zauważ, że każdy znak zapytania ma odpowiadającą
mu kropkę, i że % po %pt jest wstawiony dosłownie poprzez poprzedzenie go
odwrotnym ukośnikiem.
.sp
?n?f%f\ .?m(%T %i of %m)\ ..?e(END)\ ?x\-\ Next\e:\ %x..%t";
.sp
To wypisuje nazwę pliku, jeśli jest to pierwsza zachęta w pliku, plus
komunikat "file N of N", jeśli istnieje więcej niż jeden plik wejściowy.
Następnie, jeśli jesteśmy na końcu pliku, wypisywany jest łańcuch "(END)"
plus nazwa następnego pliku, jeśli istnieje.  Na końcu obcinane są wszelkie
końcowe spacje.  Jest to zachęta domyślna.  Dla odniesienia, poniżej podano
wartości domyślne pozostałych dwóch zachęt (odpowiednio \-m i \-M).  Każda
złamana jest w dwie linie, ale tylko dla czytelności.
.nf
.sp
?n?f%f\ .?m(%T\ %i\ of\ %m)\ ..?e(END)\ ?x\-\ Next\e:\ %x.:
	?pB%pB\e%:byte\ %bB?s/%s...%t
.sp
?f%f\ .?n?m(%T\ %i\ of\ %m)\ ..?ltlines\ %lt\-%lb?L/%L.\ :
	byte\ %bB?s/%s.\ .?e(END)\ ?x\-\ Next\e:\ %x.:?pB%pB\e%..%t
.sp
.fi
A tu jest domyślny komunikat wypisywany przez polecenie =:
.nf
.sp
?f%f\ .?m(%T\ %i\ of\ %m)\ .?ltlines\ %lt\-%lb?L/%L.\ .
	byte\ %bB?s/%s.\ ?e(END)\ :?pB%pB\e%..%t
.fi
.PP
Rozwijanie zachęt jest używane również do innego celu: jeśli zdefiniowano
zmienną środowiskową LESSEDIT, używana jest ona jako polecenie do wykonania
w momencie wywołania polecenia v.  Łańcuch w LESSEDIT rozwijany jest tak
samo jak łańcuch zachęty.  Domyślna wartość LESSEDIT to:
.nf
.sp
	%E\ ?lm+%lm.\ %g
.sp
.fi
Note that this expands to the editor name, followed by a + and the line
number, followed by the shell\-escaped file name.  If your editor does not
accept the "+linenumber" syntax, or has other differences in invocation
syntax, the LESSEDIT variable can be changed to modify this default.

.SH BEZPIECZEŃSTWO
Gdy zmienna środowiskowa LESSSECURE jest ustawiona na 1, \fIless\fP pracuje w
trybie "bezpiecznym".  Oznacza to, że następujące możliwości są wyłączone:
.RS
.IP !
polecenie powłoki
.IP |
polecenie potokowa
.IP :e
polecenie examine
.IP v
polecenie edycyjna
.IP "s  \-o"
pliku logów
.IP \-k
używanie plików lesskey
.IP \-t
używanie plików z tagami.
.IP " "
metaznaki w nazwach plików, takie jak *
.IP " "
uzupełnianie nazwy pliku (TAB, ^L)
.RE
.PP
less może także zostać skompilowany na stałe w trybie "bezpiecznym".

.SH "COMPATIBILITY WITH MORE"
If the environment variable LESS_IS_MORE is set to 1, or if the program is
invoked via a file link named "more", \fIless\fP behaves (mostly) in
conformance with the POSIX "more" command specification.  In this mode, less
behaves differently in these ways:
.PP
The \-e option works differently.  If the \-e option is not set, \fIless\fP
behaves as if the \-e option were set.  If the \-e option is set, \fIless\fP
behaves as if the \-E option were set.
.PP
The \-m option works differently.  If the \-m option is not set, the medium
prompt is used, and it is prefixed with the string "\-\-More\-\-".  If the \-m
option is set, the short prompt is used.
.PP
The \-n option acts like the \-z option.  The normal behavior of the \-n option
is unavailable in this mode.
.PP
The parameter to the \-p option is taken to be a \fIless\fP command rather than
a search pattern.
.PP
The LESS environment variable is ignored, and the MORE environment variable
is used in its place.

.SH "ZMIENNE ŚRODOWISKOWE"
Zmienne środowiskowe mogą być określone albo w środowisku systemu, jak
zwykle, albo w pliku \fIlesskey(1)\fP.  Jeśli zmienne środowiskowe zdefiniowano
w więcej niż jednym miejscu, to zmienne zdefiniowane w lokalnym pliku
lesskey mają priorytet nad zmiennymi ze środowiska systemu, które z kolei ma
priorytet nad zmiennymi zdefiniowanymi w zdefiniowanymi w systemowym pliku
lesskey.
.IP COLUMNS
Ustawia liczbę kolumn na ekranie.  Ma priorytet na liczbą kolumn określoną
przez zmienną TERM.  (Jednak jeśli masz system okien obsługujący TIOCGWINSZ
lub WIOCGETD, to pojęcie rozmiaru ekranu określone przez ten system jest
nadrzędne w stosunku do zmiennych środowiskowych LINES i COLUMNS).
.IP EDITOR
Nazwa edytora (używanego dla polecenia v).
.IP HOME
Nazwa katalogu domowego użytkownika (używana do znalezienia pliku lesskey w
systemach Unixowych i OS/2).
.IP "HOMEDRIVE, HOMEPATH"
Złożenie zmiennych środowiskowych HOMEDRIVE i HOMEPATH tworzy nazwę katalogu
domowego użytkownika, jeśli nie zdefiniowano zmiennej HOME (tylko w wersji
dla Windows).
.IP INIT
Nazwa katalogu inicjalizacji użytkownika (używana do znalezienia pliku
lesskey w systemach OS/2).
.IP \fBLANG\fP
Język określający zestaw znaków.
.IP \fBLC_CTYPE\fP
Język określający zestaw znaków.
.IP LESS
Opcje które są przekazywane \fIless\fP automatycznie.
.IP LESSANSIENDCHARS
Characters which may end an ANSI color escape sequence (default "m").
.IP LESSANSIMIDCHARS
Characters which may appear between the ESC character and the end character
in an ANSI color escape sequence (default "0123456789:;[?!"'#%()*+\ ".
.IP LESSBINFMT
Format wyświetlania znaków niedrukowalnych i niesterujących.
.IP LESSCHARDEF
Określa zestaw znaków.
.IP LESSCHARSET
Wybiera predefiniowany zestaw znaków.
.IP LESSCLOSE
wiersz poleceń wywołujący (opcjonalny) postprocesor wejścia.
.IP LESSECHO
Nazwa programu lessecho (domyślnie "lessecho").  Program lessecho używany
jest do rozwijania metaznaków, takich jak * czy ?, w nazwach plików w
systemach Unixowych.
.IP LESSEDIT
Prototypowy łańcuch dla edytora (używany dla polecenia v).  Zobacz omówienie
w sekcji ZNAKI ZACHĘTY.
.IP LESSGLOBALTAGS
Nazwa polecenia wykorzystywanego przez opcję \-t do znalezienia tagów
globalnych. Normalnie powinno to być ustawione na "global", jeśli system ma
polecenie \fIglobal (1).\fP Jeśli nie jest ustawione, tagi globalne nie są
używane.
.IP LESSHISTFILE
Name of the history file used to remember search commands and shell commands
between invocations of \fIless\fP.  If set to "\-" or "/dev/null", a history
file is not used.  The default is "$HOME/.lesshst" on Unix systems,
"$HOME/_lesshst" on DOS and Windows systems, or "$HOME/lesshst.ini" or
"$INIT/lesshst.ini" on OS/2 systems.
.IP LESSHISTSIZE
The maximum number of commands to save in the history file.  The default is
100.
.IP LESSKEY
Nazwa domyślnego pliku lesskey(1).
.IP LESSKEY_SYSTEM
Nazwa domyślnego pliku systemowego lesskey(1).
.IP LESSMETACHARS
Lista znaków uważanych za metaznaki przez powłokę.
.IP LESSMETAESCAPE
Przedrostek, który less doda przed każdym metaznakiem w poleceniach
wysyłanych do powłoki.  Jeśli LESSMETAESCAPE jest łańcuchem pustym,
polecenia zawierające metaznaki nie będą przekazywane powłoce.
.IP LESSOPEN
wiersz poleceń wywołująca (opcjonalny) preprocesor wejścia.
.IP LESSSECURE
Uruchamia less w trybie "bezpiecznym".  Zobacz omówienie w sekcji
BEZPIECZEŃSTWO.
.IP LESSSEPARATOR
Łańcuch do dołączenia do nazwy katalogu przy dokańczaniu nazwy pliku.
.IP LESSUTFBINFMT
Format for displaying non\-printable Unicode code points.
.IP LESS_IS_MORE
Emulate the \fImore\fP (1) command.
.IP LINES
Ustawia liczbę linii na ekranie.  Ma priorytet nad liczbą linii określoną
przez zmienną TERM.  (Jednak jeśli masz system okien obsługujący TIOCGWINSZ
lub WIOCGETD, to pojęcie rozmiaru ekranu określone przez ten system jest
nadrzędne w stosunku do zmiennych środowiskowych LINES i COLUMNS).
.IP MORE
Options which are passed to \fIless\fP automatically when running in \fImore\fP
compatible mode.
.IP \fBPATH\fP
Ścieżka szukania użytkownika (używana do znalezienia pliku lesskey w
systemach MS\-DOS i OS/2).
.IP SHELL
Powłoka używana przy wykonywaniu polecenia ! oraz do rozwijania nazw plików.
.IP TERM
Typ terminala na którym uruchamiany jest \fIless\fP.
.IP VISUAL
Nazwa edytora (używanego dla polecenia v).

.SH "ZOBACZ TAKŻE"
lesskey(1)

.SH PRAWA\ AUTORSKIE
Copyright (C) 1984\-2019 Mark Nudelman
.PP
less jest częścią projektu GNU i stanowi wolne oprogramowanie. Można go
rozprowadzać dalej i/lub modyfikować na warunkach albo (1) Powszechnej
Licencji Publicznej GNU, wydanej przez Fundację Wolnego Oprogramowania, albo
(2) Licencji Less.  Szczegóły dotyczące rozprowadzania znajdują się w pliku
README pakietu dystrybucyjnego less. Wraz z less powinieneś otrzymać
egzemplarz Powszechnej Licencji Publicznej GNU (GNU General Public License)
\- zobacz plik COPYING.  Jeśli nie \- napisz do Free Software Foundation, 59
Temple Place, Suite 330, Boston, MA 02111\-1307, USA.  Powinieneś także
otrzymać kopię Licencji Less \- zobacz plik LICENSE.
.PP
less rozpowszechniany jest z nadzieją, iż będzie użyteczny \- jednak BEZ
JAKIEJKOLWIEK GWARANCJI, nawet domyślnej gwarancji PRZYDATNOŚCI HANDLOWEJ
albo PRZYDATNOŚCI DO OKREŚLONYCH ZASTOSOWAŃ. W celu uzyskania bliższych
informacji sięgnij do Powszechnej Licencji Publicznej GNU.

.SH AUTOR
.PP
Mark Nudelman
.br
Report bugs at https://github.com/gwsw/less/issues.
.br
Więcej informacji znajdziesz na witrynie macierzystej programu less:
.br
http://www.greenwoodsoftware.com/less.

.SH TŁUMACZENIE
Autorami polskiego tłumaczenia niniejszej strony podręcznika są:
Gwidon S. Naskrent <naskrent@hoth.amu.edu.pl>
i
Wojtek Kotwica <wkotwica@post.pl>
.

Niniejsze tłumaczenie jest wolną dokumentacją. Bliższe informacje o warunkach
licencji można uzyskać zapoznając się z
.UR https://www.gnu.org/licenses/gpl-3.0.html
GNU General Public License w wersji 3
.UE
lub nowszej. Nie przyjmuje się ŻADNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI.

Błędy w tłumaczeniu strony podręcznika prosimy zgłaszać na adres
.MT
manpages-pl-list@lists.sourceforge.net
.ME .
