.\"*******************************************************************
.\"
.\" This file was generated with po4a. Translate the source file.
.\"
.\"*******************************************************************
.\" This file is distributed under the same license as original manpage
.\" Copyright of the original manpage:
.\" Copyright © 1993 Andrew Haylett, 1994-2000 Alessandro Rubini, 1998,1999 Ian Zimmerman, 2001-2008 Nico Schottelius (GPL-2)
.\" Copyright © of Polish translation:
.\" Jarek Wołoszyn (PTM) <yossa@dione.ids.pl>, 1998.
.\" Robert Luberda (PTM) <robert@debian.org>, 2003.
.\" Michał Kułach <michal.kulach@gmail.com>, 2013.
.TH GPM 8 "luty 2002"  
.UC 4
.SH NAZWA
gpm \- narzędzie do kopiowania i wklejania oraz serwer myszy konsoli
wirtualnych
.SH SKŁADNIA
\fBgpm\fP [ \fIopcje\fP ]
.br
.SH OPIS
Ten program stara się być użytecznym serwerem myszy dla aplikacji
uruchamianych na konsoli linuksowej. Bazuje on na pakiecie "selection" i
część jego kodu pochodzi właśnie z selection. Pakiet ma być zamiennikiem
programu "selection" jako mechanizmu kopiowania i wklejania, zapewnia także
dodatkowe usługi. "Selection" było pierwszą implementacją mechanizmu
kopiowania i wklejania w Linuksie, używającą dwóch przycisków
myszy. Zaznaczony tekst będzie dalej w tym dokumencie nazywany zaznaczeniem
(ang. selection). Poniższe informacje zostały wzięte z pliku texinfo, który
nadal jest polecanym źródłem informacji.

.LP
Plik wykonywalny gpm ma działać jako demon (tak więc gpmd byłoby dla niego
lepszą nazwą). Ta część opisuje opcje w linii poleceń gpm, a funkcje
programu opisuje kolejna część.

.LP
Z powodu ograniczeń wywołania systemowego "ioctl(TIOCLINUX)", gpm musi być
uruchamiany przez administratora. Ograniczenia zostały dodane w ostatnich
jądrach 1.1, w celu usunięcia błędu ochrony związanego z zaznaczaniem i
robieniem zrzutów ekranowych.

.LP
Serwer może być ustawiony, tak by pasował do gustu użytkownika i dowolne
aplikacje używające myszy odziedziczą te ustawienia. W wersjach od 1.02 aż
do 1.19.2, właściwości myszy mogły być zmieniane przez każdego użytkownika
logującego się na konsoli systemowej za pomocą opcji \-q. Ze względów
bezpieczeństwa ta opcja nie jest już dostępna.

.LP
Od wersji 0.97 serwer sam umieszcza się w tle. Aby usunąć gpm z pamięci
należy wywołać go jeszcze raz z opcją \fB\-k\fP, chociaż \fBkillall gpm\fP może być
lepszym wyjściem.

.LP
.SH "POLECENIA SPECJALNE"

.LP
Wersja 1.10 dodała możliwość wykonywania poleceń specjalnych w odpowiednich
warunkach. Standardowo jest to ponowne uruchomienie lub zatrzymanie systemu,
ale użytkownik może ustawić własne. Możliwość wywoływania poleceń jest
ciekawa dla programistów, gdyż pozwala na czyste wyłączenie komputera, kiedy
klawiatura jest zablokowana i niedostępna jest sieć, w celu przywrócenia
systemu do stanu używalności.

.LP
Polecenia specjalne są włączane przez potrójne kliknięcie lewym i prawym
przyciskiem \-\- bardzo nietypowe przy normalnym używaniu myszy. Najprościej
jest je wykonać trzymając jeden przycisk i trzykrotnie klikając drugim.
Kiedy wykonywanie specjalnych komend zostanie uruchomione, na konsoli pojawi
się wiadomość (i dwa dźwięki z głośniczka jeśli się go posiada); jeśli
użytkownik puści wszystkie przyciski i wciśnie znowu jeden z nich w ciągu
trzech sekund, wtedy wykonane zostanie polecenie przypisane do tego
przycisku.

.LP
Standardowe polecenia specjalne to:
.TP 
\fIlewy przycisk\fP
Ponowne uruchomienie systemu, przez wysłanie sygnału do procesu init.
.TP 
\fIśrodkowy przycisk\fP (jeśli jest)
Wykonuje \fB/sbin/shutdown \-h now\fP
.TP 
\fIprawy przycisk\fP
Wykonuje \fB/sbin/shutdown \-r now\fP

.LP
Opcja \fB\-S\fP włącza wykonywanie poleceń specjalnych i pozwala na zmianę
trzech specjalnych poleceń. Aby zaakceptować standardowe polecenia należy
wpisać \fB\-S ""\fP (podaje pusty argument). Aby podać swoje własne polecenia,
proszę użyć listy rozdzielonej dwukropkami podając polecenia dla lewego,
środkowego i prawego przycisku. Jeśli jakieś polecenie jest puste, zostanie
zinterpretowane jako "wyślij sygnał do procesu inicjującego (init)". Ta
szczególna operacja jest udostępniana w połączeniu z wykonywaniem poleceń
zewnętrznych, ponieważ czasem błąd programu uniemożliwia forkowanie; w takim
rzadkim przypadku programista powinien być w stanie wyłączyć system pomimo
tego, a zabicie procesu init jest jedyną możliwością zrobienia tego.

.LP
Jako przykład: \fB\-S ":telinit 1:/sbin/halt"\fP, przypisuje zabicie \fBinit\fP
lewemu przyciskowi, uruchomienie w trybie jednego użytkownika środkowemu i
zatrzymanie systemu prawemu przyciskowi.

.LP
Administratorzy systemu powinni oczywiście postępować bardzo ostrożnie z
tymi poleceniami, ponieważ gpm uruchamia się z prawami administratora.
Polecenia specjalne są dobre tylko w komputerach, gdzie fizyczny dostęp do
myszy jest możliwy tylko dla zaufanych osób.

.LP
.SH "OPCJE WIERSZA POLECEŃ"

.LP
W wierszu poleceń dostępne są następujące opcje:
.TP 
\fB\-a\fP \fIprzysp\fP
Ustawia przyspieszenie myszy kiedy pojedynczy ruch myszą jest dłuższy niż
\fIdelta\fP (zobacz \-d).
.TP 
\fB\-A\fP[\fIlimit\fP]
Uruchamia z wyłączonym mechanizmem wklejania. Jest to pomyślane jako środek
bezpieczeństwa \- prawdopodobny wydaje się następujący atak na system: ktoś
wkleja do bufora selekcji złośliwe polecenie powłoki (rm \-rf /) włączając
znak końca linii, a ofiara naciska środkowy przycisk myszy...  W wersji
1.17.2 został wprowadzony bardziej ogólny mechanizm czasu oczekiwania \-
serwer gpm może samoczynnie wyłączyć mechanizm wklejania po pewnym czasie
nieaktywności. Aby włączyć ten tryb pracy, należy podać opcjonalny parametr
\fIlimit\fP (bez spacji pomiędzy opcją a argumentem!), który zostanie
zinterpretowany jako czas w sekundach, w którym bufor zaznaczenia jest
uważany za poprawny i możliwy do wklejania. W wersji 1.15.7 został dodany
prosty program "disable\-paste". Jeżeli wiele użytkowników może pracować na
konsoli systemowej, to dobrym dodatkiem do pliku \fI/etc/profile\fP mogą być
następujące wiersze:

.LP
case $( /usr/bin/tty ) in
.br
/dev/tty[0\-9]*) /usr/bin/disable\-paste ;;
.br
esac
.TP 
\fB\-b\fP \fIbaud\fP
Ustawia prędkość (baud rate).
.TP 
\fB\-B\fP \fIsekwencja\fP
Ustawia kolejność przycisków. \*(lq123\*(rq jest normalnym ustawieniem, \*(lq321\*(rq
może być używane przez osoby leworęczne, a \*(lq132\*(rq może być użyteczne przy
myszy dwuprzyciskowej (zwłaszcza w Emacsie). Wszystkie kombinacje są
dozwolone.
.TP 
\fB\-d\fP \fIdelta\fP
Ustawia wartość delty. Kiedy pojedynczy ruch myszą jest dłuższy niż
\fIdelta\fP, \fIprzysp\fP jest używane jako mnożnik (musi być większe lub równe
2).
.TP 
\fB\-D\fP
Przy uruchamianiu nie uruchamia się automatycznie w tle i wypisuje
wiadomości na standardowego wyjście błędów, a nie poprzez mechanizm
syslog. Jest to użyteczne w celu odpluskiwania; w poprzednich wersjach było
to robione za pomocą opcji kompilacji.
.TP 
\fB\-g\fP \fInumer\fP
Używany z urządzeniami typu glidepoint, emuluje określony przycisk przez
stukanie w gładzik. \fINumer\fP musi wynosić \fB1\fP, \fB2\fP lub \fB3\fP i określa
numer przycisku przed zmianą ustawień w opcji \fB\-B\fP. Ta opcja wiąże się z
dekodowaniem mman i ps2. Standardowo żaden przycisk nie jest emulowany,
ponieważ stukanie w tych urządzeniach jest niekompatybilne z normalnymi
myszkami ps2.
.TP 
\fB\-h\fP
Pokazuje streszczenie opcji w wierszu poleceń.
.TP 
\fB\-i\fP \fIinterwał\fP
Ustawia górny limit czasowy przy wielokrotnych kliknięciach. Jeśli czas
pomiędzy puszczeniem i wciśnięciem przycisku jest mniejszy niż ten
\fIinterwał\fP, uważane jest to za podwójne lub potrójne kliknięcie. Jednostką
są milisekundy.
.TP 
\fB\-k\fP
Zabija działający gpm. Może być używane przez użytkowników myszy typu "bus"
w celu zabicia gpm, przed uruchamianiem X (chyba że użyją opcji \fB\-R\fP lub
ograniczenie pojedynczego otwarcia zostanie usunięte z jądra).
.TP 
\fB\-l\fP \fIkodowanie\fP
Wybiera tablicę (LUT) dla "inword()". Argument \fIkodowanie\fP jest listą
znaków. "\-" jest używane do podania zakresu, a "\e" do ochrony następnego
znaku lub zapewnienia kodu ósemkowego. Tylko widoczne znaki mogą pojawić się
w \fIkodowaniu\fP, ponieważ znaki specjalne nie mogą pojawić się w pamięci
video w trybie tekstowym podczas kopiowania zaznaczenia.
.TP 
\fB\-m\fP \fIplik\fP
Wybiera urządzenie myszy do otwarcia. Musi być podane przed opcją \fB\-t\fP i
\fB\-o\fP.
.TP 
\fB\-M\fP
Włącza tryb wielu urządzeń. Demon będzie czytał dwa różne urządzenia
myszy. Każda następna opcja odnosi się do drugiego urządzenia, a każda
wcześniejsza do pierwszego. Ta opcja automatycznie uruchamia "powielacz"
(opcja \fB\-R\fP).
.TP 
\fB\-o\fP \fIlista\-opcji\-dodatkowych\fP
Opcja ta działa podobnie do opcji "\-o" polecenia mount \- pozwala określić
listę "dodatkowych opcji", specyficznych dla danego typu myszy. Lista ta
jest rozdzielona przecinkami. Opcje \fBdtr\fP, \fBrts\fP lub \fBboth\fP są używane
przy inicjalizacji myszy szeregowej do włączenia linii modemu; opcje te są
zgodne ze wcześniejszymi wersjami gpm, jednakże używanie \fB\-o dtr\fP z
urządzeniami myszy nie będącymi typu serial, może teraz generować błąd.
.TP 
\fB\-p\fP
Włącza widoczny wskaźnik podczas zaznaczania. Tak zachowuje się
selection\-1.7, lecz czasem jest to denerwujące. Standardowo wskaźnik nie
jest pokazywany, co może być równie denerwujące.
.TP 
\fB\-r\fP \fInumer\fP
Ustawia czułość jako wartość procentową (od 1 do 100, domyślnie 10). Niższa
czułość może posłużyć do zwolnienia ruchów kursora, lecz nie da się w ten
sposób go przyspieszyć (zob. \fB\-a\fP).
.TP 
\fB\-R\fP[\fInazwa\fP]
Zmienia gpm, aby działał jako powielacz: wszystkie dane od myszy w trybie
graficznym zostaną przekazane do kolejki fifo \fI/dev/gpmdata\fP w protokole
\fInazwa\fP. W szczególności można użyć tych samych nazw, jak dla opcji \fB\-t\fP,
aczkolwiek tryb powtarzania dla pewnych protokołów może jeszcze nie być
zaimplementowany. Dodatkowo, można podać \fBraw\fP jako \fInazwę\fP, aby uzyskać
powtarzanie bajt po bajcie bez jakiejkolwiek translacji protokołów. Jeżeli
nie podano \fInazwy\fP, to wartością domyślną jest \fBmsc\fP.  Używając gpm w
trybie powtarzania można skonfigurować serwer X do używania jego kolejki
jako urządzenia myszy. Ta opcja jest przydatna dla właścicieli myszy typu
bus w celu ominięcia ograniczeń pojedynczego otwarcia. To pozwala w prosty
sposób poradzić sobie z głupimi myszami, mogącymi działać w dwóch trybach,
co zmusza użytkownika do trzymania środkowego przycisku w czasie zmiany
trybu graficznego. Ta opcja jest włączana przez opcję \fB\-M\fP.
.TP 
\fB\-s\fP \fInumer\fP
Ustawia częstotliwość próbkowania dla urządzenia myszy.
.TP 
\fB\-S\fP \fIpolecenia\fP
Włącza przetwarzanie poleceń specjalnych i opcjonalnie ustawia polecenia
specjalne (przez listę oddzieloną dwukropkami). Zob. wyżej na dokładniejszy
opis poleceń specjalnych.
.TP 
\fB\-t\fP \fInazwa\fP
Ustawia typ myszy. Wpis \fB\-t help\fP pozwala uzyskać listę możliwych
typów. Opcji \fB\-t\fP można użyć po wybraniu urządzenia za pomocą opcji \fB\-m\fP
.TP 
\fB\-v\fP
Pokazuje informację o wersji i kończy działanie.
.TP 
\fB\-2\fP
Wymusza dwa przyciski. To oznacza, że środkowy przycisk (jeśli istnieje)
będzie działał jakby był prawym.
.TP 
\fB\-3\fP
Wymusza trzy przyciski. Standardowo mysz jest uważana za dwuprzyciskową,
dopóki środkowy przycisk nie zostanie wciśnięty. Jeżeli są trzy przyciski,
prawy jest używany do rozszerzenia zaznaczenie, a środkowy do
wklejenia. Uwaga: jeśli użyje się opcji \fB\-3\fP z myszką dwuprzyciskową nie
będzie móżna wkleić zaznaczenia.

.LP
.SH DZIAŁANIE

.LP
Aby zaznaczyć tekst proszę wcisnąć lewy przycisk i przeciągnąć myszą. Aby
wkleić tekst na tej samej lub innej konsoli należy wcisnąć środkowy
przycisk.  Prawy przycisk jest używany do zmiany rozmiaru zaznaczenia (tak
jak w "xterm").

.LP
Myszy dwuprzyciskowe używają prawego przycisku do wklejania.

.LP
Podwójne i potrójne kliknięcia zaznaczają cały wyraz lub cały wiersz. Użycie
opcji \fB\-p\fP jest polecane w celu uzyskania lepszej widoczności.

.LP
Jeśli po zawartości wiersza zaznaczona jest kończąca spacja i jeśli nie ma w
tym wierszu więcej tekstu, jego reszta zostanie zaznaczona automatycznie.
Jeśli zaznaczone jest kilka wierszy, zaznaczone spacje na końcach każdego z
nich zostaną usunięte z bufora zaznaczenia.

.LP
Jeśli w trakcie zaznaczenia na konsoli wirtualnej wyświetlone zostaną jakieś
znaki w zaznaczonym miejscu, podświetlenie zostanie usunięte z ekranu, aby
zachować integralność wyświetlania, ale zawartość bufora zostanie
nienaruszona.

.LP
Mechanizm zaznaczania jest wyłączony jeśli wirtualna konsola zostanie
ustawiona w tryb graficzny, np. w czasie uruchamiania X11, i zostanie
przywrócona przy powrocie do trybu tekstowego (zob. część BŁĘDY poniżej).

.LP
.SH BŁĘDY
Serwer gpm może mieć problemy w czasie współdziałania z X: jeśli dana mysz
jest urządzeniem z możliwością pojedynczego otwarcia (np. myszy typu bus),
powinno się wyłączyć gpm przed uruchamianiem X lub użyć opcji \fB\-R\fP
(zob. wyżej). Aby wyłączyć gpm, proszę użyć \fBgpm \-k\fP. Ten problem nie
dotyczy myszy typu serial.

.LP
Dwie instancje gpm nie mogą zostać uruchomione na tym samym systemie. Aby
użyć dwóch myszki proszę skorzystać z opcji \fB\-M\fP (zob. wyżej).

.LP
Podczas gdy aktualna konsola jest w trybie graficznym, \fBgpm\fP jest uśpiony
dopóki nie powróci do trybu tekstowego (chyba że zostanie użyte \fB\-R\fP).
Przez to nie będzie zwracał odpowiedzi klientom. Jednak jest to nietypowe,
aby programy wykorzystujące mysz, odczytywały ją na ukrytej konsoli.

.LP
Klienty wydzielone z gpm nie są aktualizowane, dlatego używanie ich stanowi
potencjalne zagrożenie dotyczące bezpieczeństwa.

.LP
.SH AUTORZY
.nf
Andrew Haylett <ajh@gec\-mrc.co.uk> (oryginalny kod selection)
Alessandro Rubini <rubini@linux.it> (stary opiekun
                                            (wciąż bardzo pomaga))
Ian Zimmerman <itz@speakeasy.org> (stary opiekun)
Nico Schottelius <nico@schottelius.org> (opiekun)

A także bardzo wiele innych osób, które pomogły tworzyć selection i gpm.
.fi

.LP
.SH OPIEKUNOWIE

.LP
Obecnym opiekunem jest Nico Schottelius. Jednak bez pomocy Alessandra
Rubiniego i członków listy dyskusyjnej, on sam nie podołałby zadaniu
opiekowania się gpm. Adres lista dyskusyjnej dla deweloperów to
gpm@lists.linux.it. Więcej informacji o liście znajduje się w pliku README,
w części poświęconej dystrybucji źródeł gpm.

.LP
.SH PLIKI
.nf
\fI/var/run/gpm.pid\fP PID uruchomionego gpm
\fI/dev/gpmctl\fP      Gniazdko kontrolne dla klientów
\fI/dev/gpmdata\fP     Kolejka fifo zapisywana przez \fBpowielacz\fP (opcja \fB\-R\fP).
.fi

.LP
.SH "ZOBACZ TAKŻE"
.nf
\fBgpm\-types(7)\fP
Opis aktualnych typów urządzeń wskazujących obsługiwanych przez gpm.

.fi
Plik info o \fBgpm\fP, który zawiera kompletne informacje i wyjaśnia jak
napisać klienta gpm.
.SH TŁUMACZENIE
Autorami polskiego tłumaczenia niniejszej strony podręcznika man są:
Jarek Wołoszyn (PTM) <yossa@dione.ids.pl>,
Robert Luberda (PTM) <robert@debian.org>
i
Michał Kułach <michal.kulach@gmail.com>.
.PP
Polskie tłumaczenie jest częścią projektu manpages-pl; uwagi, pomoc, zgłaszanie błędów na stronie http://sourceforge.net/projects/manpages-pl/. Jest zgodne z wersją \fB 1.20.4 \fPoryginału.
