.\" -*- coding: UTF-8 -*-
.\" Copyright (c) 2002 Andries Brouwer <aeb@cwi.nl>
.\"
.\" SPDX-License-Identifier: Linux-man-pages-copyleft
.\"
.\"*******************************************************************
.\"
.\" This file was generated with po4a. Translate the source file.
.\"
.\"*******************************************************************
.TH intro 1 "3 maja 2023 r." "Linux man\-pages 6.05.01" 
.SH NAZWA
intro \- wprowadzenie do poleceń użytkownika
.SH OPIS
Sekcja 1. podręcznika ekranowego opisuje polecenia i narzędzia dostępne dla
użytkowników, na przykład narzędzia obróbki teksów, powłoki, kompilatory,
przeglądarki stron www, przeglądarki plików i obrazów, edytory itd.
.SH UWAGI
Linux jest odmianą systemu UNIX i w zasadzie wszystkie uniksowe polecenia
użytkownika działają dokładnie tak samo pod Linuksem (oraz pod FreeBSD i na
wielu innych systemach uniksopodobnych).
.PP
Pod Linuksem są dostępne różne graficzne środowiska użytkownika (GUI,
graphical user interface), w których można używać myszki do wykonywania
różnych operacji, co pozwala zacząć pracę bez wcześniejszego przebijania się
przez tony dokumentacji. Jednakże tradycyjnym środowiskiem Uniksa jest
interfejs linii poleceń (CLI,  command line interface), w którym wpisuje się
polecenia, aby powiedzieć komputerowi, co ma zrobić. Jest to szybsze i ma
większe możliwości, ale wymaga sprawdzenia, jakie te komendy są.  Poniżej
przedstawiono podstawowe minimum, tak na początek.
.SS Logowanie
Aby zacząć pracę, najprawdopodobniej trzeba najpierw otworzyć sesję,
wprowadzając nazwę użytkownika i hasło. Program \fBlogin\fP(1) uruchamia
\fIpowłokę\fP (interpreter poleceń). W przypadku środowiska graficznego,
wyświetlony zostanie ekran z menu lub ikonkami i powłokę będzie można
uruchomić kliknięciem myszy. Patrz także \fBxterm\fP(1).
.SS "Powłoka (shell)"
Polecenia są wydawane \fIpowłoce\fP, czyli interpreterowi poleceń. Jest to
zwykły program i można go zmienić. Każdy ma swoją ulubioną powłokę. Ta
standardowa nazywa się \fIsh\fP. Patrz także: \fBash\fP(1), \fBbash\fP(1),
\fBchsh\fP(1), \fBcsh\fP(1), \fBdash\fP(1), \fBksh\fP(1), \fBzsh\fP(1).
.PP
Przykładowa sesja może wyglądać tak:
.PP
.in +4n
.EX
knuth login: \fBaeb\fP
Password: \fB********\fP
$ \fBdate\fP
wto, 6 sie 2002, 23:50:44 CEST
$ \fBcal\fP
     Lipiec 2002
ni po wt śr cz pi so
             1  2  3
 4  5  6  7  8  9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
\&
$ \fBls\fP
bin  tel
$ \fBls \-l\fP
razem 2
drwxrwxr\-x   2 aeb       1024 07\-06 23:51 bin
\-rw\-rw\-r\-\-   1 aeb         37 07\-06 23:52 tel
$ \fBcat tel\fP
maja    0501\-1136285
piotr   0136\-7399214
$ \fBcp tel tel2\fP
$ \fBls \-l\fP
razem 3
drwxr\-xr\-x   2 aeb       1024 07\-06 23:51 bin
\-rw\-r\-\-r\-\-   1 aeb         37 07\-06 23:52 tel
\-rw\-r\-\-r\-\-   1 aeb         37 07\-06 23:53 tel2
$ \fBmv tel tel1\fP
$ \fBls \-l\fP
razem 3
drwxr\-xr\-x   2 aeb       1024 07\-06 23:51 bin
\-rw\-r\-\-r\-\-   1 aeb         37 07\-06 23:52 tel1
\-rw\-r\-\-r\-\-   1 aeb         37 07\-06 23:53 tel2
$ \fBdiff tel1 tel2\fP
$ \fBrm tel1\fP
$ \fBgrep maja tel2\fP
maja    0501\-1136285
$
.EE
.in
.PP
Użycie kombinacji klawiszy Control\-D zakończyło sesję.
.PP
Znak \fB$\fP był znakiem zachęty \[em] jest to sposób oznajmiania przez
powłokę, że jest gotowa na przyjęcie kolejnego polecenia. Znak zachęty może
być skonfigurowany na wiele sposobów, można w nim umieścić takie rzeczy, jak
nazwa użytkownika, nazwa komputera, bieżący katalog, czas, itd. Przypisanie
PS1="Co dalej, mistrzu? " zmieni znak zachęty na właśnie taki, jak podano.
.PP
Widzieliśmy, że istnieją polecenia \fIdate\fP (wyświetla datę i czas) oraz
\fIcal\fP (pokazuje kalendarz).
.PP
Polecenie \fIls\fP listuje zawartość bieżącego katalogu \[em] mówi, jakie
pliki znajdują się w katalogu. Z opcją \fI\-l\fP wyświetla długą listę, która
zawiera właściciela, rozmiar i datę pliku oraz uprawnienia do czytania i/lub
zmieniania pliku. Na przykład plik "tel" ma 37 bajtów, jego właścicielem
jest aeb i właściciel może czytać z pliku i do niego zapisywać, inni mogą
tylko czytać.  Właściciela i uprawnienia można zmienić poleceniami \fIchown\fP
i \fIchmod\fP.
.PP
Polecenie \fIcat\fP wyświetla zawartość pliku. (Nazwa pochodzi od "concatenate
and print" ("scal i wydrukuj"): wszystkie pliki podane jako parametry są
łączone a następnie wysyłane na "standardowe wyjście" (zob. \fBstdout\fP(3)), w
tym przypadku ekran terminalu).
.PP
Polecenie \fIcp\fP (od "copy" \(em ang. kopiuj) kopiuje plik.
.PP
Polecenie \fImv\fP (od "move" \(em ang. "przenieś") tylko zmieni mu nazwę.
.PP
Polecenie \fIdiff\fP wyświetla różnice między dwoma plikami. Tutaj nie było
żadnego wyjścia, ponieważ nie było różnic.
.PP
Polecenie \fIrm\fP (od "remove" \(em ang. "usuń") usuwa plik i \(em bądź
ostrożny! \(em plik nieodwołalnie znika. Nie ma kosza ani nic w tym
rodzaju. Usunięcie oznacza utracenie pliku.
.PP
Polecenie \fIgrep\fP (od "g/re/p") szuka wystąpień podanego łańcucha znaków w
jednym lub więcej plikach. Tutaj znalazło numer telefonu Mai.
.SS "Ścieżki i katalog bieżący"
Pliki znajdują się w rozległym drzewie, hierarchii plików. Każda ma \fInazwę ścieżki\fP, opisującą ścieżkę z korzenia drzewa (który jest nazywany \fI/\fP) do
pliku. Na przykład taką pełną ścieżką mogłoby być \fI/home/aeb/tel\fP. Ponieważ
podawanie pełnych ścieżek za każdym razem nie byłoby zbyt wygodne, więc dla
plików znajdujących się w bieżącym katalogu można podać tylko ostatni
komponent ścieżki. To dlatego \fI/home/eb/tel\fP można skrócić do \fItel\fP,
jeżeli bieżącym katalogiem jest \fI/home/aeb\fP.
.PP
Polecenie \fIpwd\fP wyświetla nazwę bieżącego katalogu.
.PP
Polecenie \fIcd\fP zmienia bieżący katalog.
.PP
Porównaj polecenia \fIcd\fP i \fIpwd\fP i poznaj zastosowania \fIcd\fP: "cd", "cd .",
"cd ..", "cd /" i "cd \[ti]".
.SS Katalogi
Polecenie \fImkdir\fP tworzy nowy katalog.
.PP
Polecenie \fIrmdir\fP usuwa katalog, jeżeli jest pusty, lub zgłasza błąd w
przeciwnym wypadku.
.PP
Polecenie \fIfind\fP (z raczej rozbudowaną składnią) wyszuka pliki o danej
nazwie lub innej właściwości. Na przykład "find . \-name tel" znalazłoby
wszystkie pliki \fItel\fP, zaczynając wyszukiwanie od obecnego katalogu (który
jest nazywany \fI.\fP). A "find / \-name tel" zrobiłoby to samo, ale zaczęłoby
wyszukiwanie od korzenia drzewa. Ponieważ przeszukiwanie wielogigabajtowego
dysku może zająć sporo czasu, czasami lepszym pomysłem może być użycie
polecenia \fBlocate\fP(1).
.SS "Dyski i systemy plików"
Polecenie \fImount\fP dołącza system plików znaleziony na jakimś dysku (lub
dyskietce, CDROM\-ie itp.) do hierarchii systemu plików. A \fIumount\fP z
powrotem go odłącza. Polecenie \fIdf\fP mówi, ile wolnego miejsca pozostało na
dysku.
.SS Procesy
W systemach uniksowych może jednocześnie działać wiele procesów, zarówno
uruchomionych przez użytkownika, jak i systemowych. Procesy uruchamiane z
konsoli są \fIprocesami pierwszoplanowymi\fP, a pozostałe są \fIprocesami działającymi w tle\fP.  Polecenie \fIps\fP pokazuje, jakie procesy są aktywne i
jakie numery zostały przypisane tym procesom. Polecenie \fIkill\fP pozwala na
pozbycie się procesów. Bez żadnej opcji wysyła tylko przyjacielskie żądanie:
proszę się zakończyć. A "kill \-9", po którym następuje numer procesu,
natychmiast zabije proces. Procesy pierwszoplanowe mogą często zostać zabite
przez naciśnięcie Control\-C.
.SS "Wyszukiwanie informacji"
Istnieją tysiące poleceń, każde mające wiele opcji. Tradycyjnie polecenia są
udokumentowane w \fIstronach podręcznika ekranowego\fP (takich, jak ta), tak
więc polecenie "man kill" dokumentuje sposób użycia polecenia "kill" (a "man
man" wyświetla dokumentację programu "man").  Program \fIman\fP wyświetla tekst
za pomocą \fIpager\fPa, którym zazwyczaj jest \fIless\fP.  Naciśnij klawisz
spacji, aby wyświetlić kolejną stronę, naciśnij q, aby zakończyć.
.PP
Wszelka dokumentacja zwyczajowo odwołuje się do stron podręcznika ekranowego
przez podanie nazwy i numeru sekcji, jak na przykład \fBman\fP(1). Strony
podręcznika są zwięzłe i pozwalają na szybkie wyszukanie jakiegoś
zapomnianego szczegółu. Dla nowych użytkowników użyteczny jest tekst
wprowadzenia z większą liczbą przykładów i wyjaśnień.
.PP
Z wieloma programami GNU/FSF są dostarczane pliki info.  Polecenie "info
info" wyświetli wprowadzenie na temat użycia programu \fIinfo\fP.
.PP
.\"
.\" Actual examples? Separate section for each of cat, cp, ...?
.\" gzip, bzip2, tar, rpm
Specjalne tematy są często omawiane w dokumentach HOWTO. Sprawdź zawartość
katalogu \fI/usr/share/doc/howto/pl\fP lub \fI/usr/share/doc/howto/en\fP i użyj
przeglądarki www, jeżeli znajdziesz tam pliki HTML.
.SH "ZOBACZ TAKŻE"
\fBash\fP(1), \fBbash\fP(1), \fBchsh\fP(1), \fBcsh\fP(1), \fBdash\fP(1), \fBksh\fP(1),
\fBlocate\fP(1), \fBlogin\fP(1), \fBman\fP(1), \fBxterm\fP(1), \fBzsh\fP(1), \fBwait\fP(2),
\fBstdout\fP(3), \fBman\-pages\fP(7), \fBstandards\fP(7)
.PP
.SH TŁUMACZENIE
Autorami polskiego tłumaczenia niniejszej strony podręcznika są:
Adam Byrtek <alpha@irc.pl>,
Robert Luberda <robert@debian.org>
i
Michał Kułach <michal.kulach@gmail.com>
.
.PP
Niniejsze tłumaczenie jest wolną dokumentacją. Bliższe informacje o warunkach
licencji można uzyskać zapoznając się z
.UR https://www.gnu.org/licenses/gpl-3.0.html
GNU General Public License w wersji 3
.UE
lub nowszej. Nie przyjmuje się ŻADNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI.
.PP
Błędy w tłumaczeniu strony podręcznika prosimy zgłaszać na adres listy
dyskusyjnej
.MT manpages-pl-list@lists.sourceforge.net
.ME .
