.\" -*- coding: UTF-8 -*-
'\" t
.\"*******************************************************************
.\"
.\" This file was generated with po4a. Translate the source file.
.\"
.\"*******************************************************************
.TH LESS 1 "wersja 643: 20 lipca 2023 r."  
.SH NAZWA
less \- przeciwieństwo more
.SH SKŁADNIA
\fBless \-?\fP
.br
\fBless \-\-help\fP
.br
\fBless \-V\fP
.br
\fBless \-\-version\fP
.br
\fBless\fP [\fB\-\fP[\fB+\fP]\fBaABcCdeEfFgGiIJKLmMnNqQrRsSuUVwWX\(ti\fP]
.br
[\fB\-b\fP \fIrozmiar\/\fP] [\fB\-h\fP \fIwiersze\/\fP] [\fB\-j\fP\fIwiersz\/\fP] [\fB\-k\fP
\fIplikklu\/\fP]
.br
[\fB\-\fP{\fBoO\fP} \fIpliklog\/\fP] [\fB\-p\fP \fIwzór\/\fP] [\fB\-P\fP \fIzachęta\/\fP] [\fB\-t\fP
\fItag\/\fP]
.br
[\fB\-T\fP \fIpliktagów\/\fP] [\fB\-x\fP \fItab\/\fP,...] [\fB\-y\fP \fIwiersze\/\fP] [\fB\-\fP[\fBz\fP]
\fIwiersze\/\fP]
.br
[\fB\-#\fP \fIprzesunięcie\/\fP] [\fB+\fP[\fB+\fP]\fIpolecenie\/\fP] [\fB\-\-\fP] [\fIplik\/\fP]...
.br
(Alternatywną składnię, z długimi nazwami opcji, opisano w części OPCJE).
.
.SH OPIS
\fBless\fP jest programem podobnym do \fBmore\fP(1), ale pozwalającym na
poruszanie się w tył w pliku tak samo jak w przód. \fBless\fP nie musi też
czytać całego pliku wejściowego przed rozpoczęciem, tak więc przy dużych
plikach wejściowych uruchamia się szybciej niż edytory tekstu takie jak
\fBvi\fP(1). \fBless\fP używa bazy termcap (w niektórych systemach terminfo), tak
więc może pracować na szeregu terminali. Istnieje nawet ograniczona obsługa
terminali drukujących (na terminalu drukującym, wiersze, które powinny
zostać wypisane na górze ekranu, są poprzedzone daszkiem).
.PP
Polecenia oparte są zarówno na \fBmore\fP jak i \fBvi\fP. Polecenia można
poprzedzić liczbą dziesiętną, zwaną N w opisach poniżej. Liczba ta jest
używana przez niektóre polecenia, jak to zaznaczono.
.
.SH POLECENIA
W poniższych opisach, \(haX oznacza Control\-X, ESC oznacza klawisz ESCAPE;
na przykład ESC\-v oznacza dwuznakową sekwencję ESC, potem "v".
.IP "h lub H"
Pomoc: wyświetla podsumowanie tych poleceń. Jeśli zapomni się wszystkich
innych poleceń, należy zapamiętać właśnie to.
.IP "SPACJA lub \(haV lub f lub \(haF"
Przewija w przód o N wierszy, domyślnie jedno okno (zob. opcja \-z
poniżej). Jeśli N wynosi więcej niż rozmiar ekranu, wyświetlany jest tylko
ostatni pełny ekran. Ostrzeżenie: niektóre systemy używają \(haV jako
specjalnego znaku dosłowności.
.IP z
Jak SPACJA, ale jeśli podano N, staje się nowym rozmiarem okna.
.IP ESC\-SPACE
Jak spacja, ale przewija o pełną wielkość ekranu, nawet jeśli po drodze
osiągnie koniec pliku.
.IP "ENTER lub RETURN lub \(haN lub e lub \(haE lub j lub \(haJ"
Przewija w przód o N wierszy, domyślnie jeden. Wyświetlanych jest wszystkie
N wierszy, nawet jeśli N wynosi więcej niż wielkość ekranu.
.IP "d lub \(haD"
Przewija w przód o N wierszy, domyślnie połowę wielkości ekranu. Jeśli
podano N, staje się ono nową wartością domyślną dla kolejnych poleceń d i u.
.IP "b lub \(haB lub ESC\-v"
Przewija w tył o N wierszy, domyślnie jedno okno (zob. opcja \-z
poniżej). Jeśli N wynosi więcej niż rozmiar ekranu, wyświetlana jest tylko
ostatnia wielkość ekranowa.
.IP w
Jak ESC\-v, ale jeśli podano N, staje się ono nowym rozmiarem okna.
.IP "y lub \(haY lub \(haP lub k lub \(haK"
Przewija w tył o N wierszy, domyślnie jeden. Wyświetlanych jest wszystkie N
wierszy, nawet jeśli N wynosi więcej niż wielkość ekranu. Ostrzeżenie:
niektóre systemy używają \(haY jako specjalnego znaku kontroli zadań.
.IP "u lub \(haU"
Przewija w tył o N wierszy, domyślnie połowę wielkości ekranu. Jeśli podano
N, staje się ono nową wartością domyślną dla kolejnych poleceń
.IP J
Jak j, lecz kontynuuje przewijanie poza koniec pliku.
.IP "K lub Y"
Jak k, lecz kontynuuje przewijanie poza początek pliku.
.IP "ESC\-) lub STRZAŁKA_W_PRAWO"
Przewija poziomo N znaków w prawo, domyślnie o połowę szerokości ekranu
(zob. opcja \-#). Jeśli podano liczbę N, to staje się ona domyślna dla
przyszłych poleceń STRZAŁKA_W_PRAWO i STRZAŁKA_W_LEWO. Podczas przewijania
tekstu działa to tak, jakby była włączona opcja \-S (ucinania wierszy).
.IP "ESC\-( lub STRZAŁKA_W_LEWO"
Przewija poziomo N znaków w prawo, domyślnie o połowę szerokości ekranu
(zob. opcja \-#). Jeśli podano liczbę N, to staje się ona domyślna dla
przyszłych poleceń STRZAŁKA_W_PRAWO i STRZAŁKA_W_LEWO.
.IP "ESC\-} lub \(haSTRZAŁKA_W_PRAWO"
Przewija poziomo w prawo, aby pokazać najdłuższy wyświetlany wiersz.
.IP "ESC\-{ lub \(haSTRZAŁKA_W_LEWO"
Przewija poziomo w lewo, wracając do pierwszej kolumny.
.IP "r lub \(haR lub \(haL"
Odświeża ekran.
.IP R
Odświeża ekran, odrzucając wszelkie wejście z bufora. Oznacza to
przeładowanie bieżącego pliku. Użyteczne jeśli plik zmienia się w trakcie
oglądania.
.IP F
Przewija w przód, i próbuje nadal odczytywać gdy osiągnięto koniec
pliku. Normalnie polecenia tego używano by znajdując się już na końcu
pliku. Jest to metoda monitorowania ogona pliku który właśnie rośnie podczas
oglądania (zachowanie to jest podobne do polecenia tail \-f). Aby zatrzymać
oczekiwanie na kolejne dane, należy wprowadzić znak przerwania (zwykle
\(haC). W systemach obsługujących \fBpoll\fP(2) można użyć również \(haX lub
znaku podanego opcją \-\-intr. Jeśli wejście jest potokiem i stosowana jest
opcja \-\-exit\-follow\-on\-close, \fBless\fP automatycznie przestanie oczekiwać na
dane, gdy strona wejściowa potoku zostanie zamknięta.
.IP ESC\-F
Jak F, lecz gdy tylko odnaleziony zostanie wiersz pasujący do ostatniego
wzorca wyszukiwania, jest to sygnalizowane dzwonkiem terminala, a
przewijanie w przód zatrzymuje się.
.IP "g lub < lub ESC\-<"
Przechodzi do wiersza numer N w pliku, domyślnie pierwszego (początku
pliku). (Ostrzeżenie: może to być powolne jeśli N jest duże).
.IP "G lub > lub ESC\->"
Przechodzi do wiersza numer N w pliku, domyślnie na koniec
pliku. (Ostrzeżenie: może to być powolne jeśli N jest duże lub jeśli N jest
niepodane, a czytane jest standardowe wejście zamiast pliku).
.IP ESC\-G
Jak G, lecz gdy nie poda się liczby N, a wejście jest standardowym wejściem,
przechodzi do ostatniego zbuforowanego wiersza.
.IP "p lub %"
Przechodzi do pozycji N procent w pliku. N powinno zawierać się między 0 a
100 i może zawierać kropkę dziesiętną.
.IP P
Przechodzi do wiersza zawierającego przesunięcie bajtowe N w pliku.
.IP {
Jeśli w wierszu wyświetlanym na górze ekranu znajduje się otwierający nawias
klamrowy, polecenie { przejdzie do odpowiadającego mu prawego
nawiasu. Pasujący zamykający nawias klamrowy jest umieszczany na dole
ekranu. Jeśli w wierszu na górze ekranu znajduje się więcej niż jeden nawias
klamrowy, można użyć liczby N określającej N\-ty nawias w wierszu.
.IP }
Jeśli w wierszu wyświetlanym na dole ekranu znajduje się zamykający nawias
klamrowy, polecenie } przejdzie do odpowiadającego mu prawego
nawiasu. Pasujący otwierający nawias klamrowy jest umieszczany na górze
ekranu. Jeśli w wierszu na dole ekranu znajduje się więcej niż jeden nawias
klamrowy, można użyć liczby N określającej N\-ty nawias w wierszu.
.IP (
Jak {, ale odnosi się do nawiasów okrągłych, a nie klamrowych
.IP )
Jak }, ale odnosi się do nawiasów okrągłych, a nie klamrowych
.IP [
Jak {, ale odnosi się do nawiasów kwadratowych, a nie klamrowych
.IP ]
Jak }, ale odnosi się do nawiasów kwadratowych, a nie klamrowych
.IP ESC\-\(haF
Po którym następują dwa znaki, zachowuje się jak {, ale używa tych dwóch
znaków jako odpowiednio nawiasu otwierającego i zamykającego. Na przykład,
"ESC \(haF < >" można użyć do przejścia do >, które odpowiada
< wyświetlanemu w wierszu na górze ekranu.
.IP ESC\-\(haB
Po którym następują dwa znaki, zachowuje się jak }, ale używa tych dwóch
znaków jako odpowiednio nawiasu otwierającego i zamykającego. Na przykład,
"ESC \(haB < >" można użyć do przejścia do w tył do <, które
odpowiada > wyświetlanemu w wierszu na dole ekranu.
.IP m
Po którym następuje dowolna mała lub wielka litera, oznaczając pierwszy
wyświetlany wiersz tą literą. Jeśli wyświetlana jest kolumna stanu za pomocą
opcji \-J, będzie tam odnotowany oznaczony wiersz.
.IP M
Zachowuje się jak m, lecz oznaczany jest ostatni, a nie pierwszy wyświetlany
wiersz.
.IP \(aq
(Pojedynczy apostrof) Plus dowolna mała lub wielka litera: powraca do
pozycji zaznaczonej uprzednio tą literą. Plus kolejny pojedynczy cudzysłów:
wraca do pozycji, w której wykonano ostatnią "duże" polecenie
przemieszczania się. Plus \(ha lub $, skacze odpowiednio na początek lub
koniec pliku. Znaczniki pozycji są zachowywane przy otwieraniu nowego pliku,
tak więc polecenia \(aq można użyć do przełączania między plikami
wejściowymi.
.IP \(haX\(haX
Tak jak pojedynczy apostrof.
.IP ESC\-m
Plus dowolna mała lub wielka litera; usuwa oznaczenie identyfikowane tą
literą.
.IP /wzorzec
Szuka w przód w pliku N\-tego wiersza zawierającego wzorzec. N domyślnie
równa się jeden. Wzorzec to wyrażenie regularne rozpoznawane przez
bibliotekę wyrażeń regularnych dostarczaną przez system
użytkownika. Domyślnie, szukanie jest wrażliwe na wielkość znaków (rozróżnia
się wielkie i małe litery); można to zmienić opcją \-i. Szukanie zaczyna się
od pierwszego wyświetlanego wiersza (ale zob. opcje \-a i \-j, które to
zmieniają).
.sp
Pewne znaki mają specjalne znaczenie jeśli wprowadzono je na początku
wzorca; zmieniają one typ szukania, a nie są traktowane jako część wzorca:
.RS
.IP "\(haN lub !"
Szuka wierszy, które Nie pasują do wzorca.
.IP "\(haE lub *"
Szuka w wielu plikach. To znaczy, jeśli szukanie doszło do końca (End)
bieżącego pliku bez znalezienia dopasowania, ciągnie się ono dalej w
kolejnym pliku z listy podanej w wierszu poleceń.
.IP "\(haF lub @"
Zaczyna szukać od pierwszego wiersza pierwszego (First) pliku z listy z
wiersza poleceń, niezależnie od tego, co aktualnie wyświetlane jest na
ekranie, oraz ustawień opcji \-a i \-j.
.IP \(haK
Podświetla każdy tekstu, który pasuje do wzorca na bieżącym ekranie, ale bez
przesuwania się do pierwszego dopasowania (od Keep = utrzymaj bieżącą
pozycję).
.IP \(haR
Nie interpretuje metaznaków wyrażeń regularnych. Wykonuje proste porównanie
tekstowe.
.IP \(haS
Po którym następuje cyfra N z zakresu od 1 do 5. Jako pasujący do wzorca
będzie uważany tylko tekst posiadający niepuste dopasowanie do N\-tego
podwzorca (Subpatern) ujętego w nawiasy (obsługiwane tylko, gdy \fBless\fP
zbudowano z jedną z bibliotek wyrażeń regularnych: \fBposix\fP, \fBpcre\fP lub
\fBpcre2\fP). Można podać kilka modyfikatorów \(haS, aby dopasować więcej niż
jeden podwzorzec.
.IP \(haW
Zawija (Wrap) wobec bieżącego pliku. To znaczy, jeśli szukanie doszło do
końca bieżącego pliku bez znalezienia dopasowania, ciągnie się ono dalej od
pierwszego wiersza bieżącego pliku, aż do wiersza, z którego je
rozpoczęto. Jeśli ustawiony jest modyfikator \(haW, modyfikator \(haE jest
ignorowany.
.RE
.IP ?wzorzec
Szuka w tył w pliku N\-tego wiersza zawierającego wzorzec. Szukanie zaczyna
się od ostatniego wyświetlanego wiersza (lecz zob. opcje \-a i \-j, które to
zmieniają).
.sp
Pewne znaki mają specjalne znaczenie, jak w poleceniu /:
.RS
.IP "\(haN lub !"
Szuka wierszy, które Nie pasują do wzorca.
.IP "\(haE lub *"
Szuka w wielu plikach. To znaczy, jeśli szukanie doszło do początku
bieżącego pliku bez znalezienia dopasowania, ciągnie się ono dalej w
poprzednim pliku z listy podanej w wierszu poleceń.
.IP "\(haF lub @"
Zaczyna szukanie od ostatniego wiersza ostatniego pliku z listy z wiersza
poleceń, niezależnie od tego co aktualnie wyświetlane jest na ekranie, oraz
ustawień opcji \-a i \-j.
.IP \(haK
Jak w szukaniu w przód.
.IP \(haR
Jak w szukaniu w przód.
.IP \(haS
Jak w szukaniu w przód.
.IP \(haW
Zawija (Wrap) wobec bieżącego pliku. To znaczy, jeśli szukanie doszło do
początku bieżącego pliku bez znalezienia dopasowania, ciągnie się ono dalej
od ostatniego wiersza bieżącego pliku, aż do wiersza, z którego je
rozpoczęto.
.RE
.IP ESC\-/wzorzec
To samo co "/*".
.IP ESC\-?wzorzec
To samo co "?*".
.IP n
Powtarza poprzednie szukanie, dla N\-tego wiersza zawierającego ostatni
wzorzec. Jeśli poprzednie szukanie zmodyfikowano przez \(haN, szukanie jest
wykonywane dla N\-tego wiersza Nie zawierającego wzorca. Jeśli poprzednie
szukanie zmodyfikowano przez \(haE, szukanie ciągnie się przez następny (lub
poprzedni) plik, jeśli nie wystarczył plik bieżący. Jeśli poprzednie
szukanie zmodyfikowano przez \(haR, szukanie wykonywane jest bez użycia
wyrażeń regularnych. Jeśli poprzednie szukanie było zmodyfikowane przez
\(haF lub \(haK, nie występuje żaden efekt.
.IP N
Powtarza poprzednie szukanie, ale w przeciwnym kierunku.
.IP ESC\-n
Powtarza poprzednie szukanie, ale przekraczając granice plików. Efekt jest
taki sam, jak gdyby poprzednie szukanie zmodyfikowano przez *.
.IP ESC\-N
Powtarza poprzednie szukanie, ale w przeciwnym kierunku i przekraczając
granice plików.
.IP ESC\-u
Cofa (Undo) podświetlanie szukania. Wyłącza podświetlanie łańcuchów
pasujących do bieżącego wzoru szukania. Jeśli podświetlenie już jest
wyłączone z powodu poprzedniego polecenia ESC\-u, włącza je z
powrotem. Podświetlenie włączy też każde polecenie szukające (można je też
wyłączyć przełączając opcję \-G; wówczas polecenia szukające nie włączają go
z powrotem).
.IP ESC\-U
Jak ESC\-u lecz ponadto usuwa zachowany wzorzec wyszukiwania. Jeśli włączona
jest kolumna stanu za pomocą opcji \-J, usuwa to wszystkie oznaczenia
dopasowanych wyszukiwań w kolumnie stanu.
.IP &wzorzec
Wyświetla jedynie wiersze pasujące do wzorca; wiersze niepasujące nie są
wyświetlane. Jeśli wzorzec jest pusty (jeśli wpisze się &, a potem od razu
ENTER), wszelkie filtrowanie jest wyłączane i wyświetlane są wszystkie
wiersze. Gdy filtrowanie jest aktywne, na początku zachęty wyświetlany jest
znak et (&), jako przypomnienie, że niektóre wiersze pliku mogą być
ukryte. Można podać kilka poleceń &, wówczas wyświetlone będą jedynie
wiersze pasujące do wszystkich wzorców.
.sp
Pewne znaki mają specjalne znaczenie, jak w poleceniu /:
.RS
.IP "\(haN lub !"
Wyświetla tylko wiersze, które Nie pasują do wzorca.
.IP \(haR
Nie interpretuje metaznaków wyrażeń regularnych. Wykonuje proste porównanie
tekstowe.
.RE
.IP ":e [nazwa_pliku]"
Ogląda nowy plik. Jeśli brakuje nazwy pliku, plik "bieżący" (zob. polecenia
:n i :p poniżej) z listy plików z wierszu poleceń jest oglądany na
nowo. Znak procentu (%) w nazwie pliku zastępowany jest nazwą pliku
bieżącego. Znak kratki (#) jest zastępowany nazwą poprzednio oglądanego
pliku. Jednak dwa kolejne znaki procentu są po prostu zastępowane
pojedynczym znakiem procentu. Pozwala to na wprowadzenie nazwy pliku
zawierającej w nazwie znak procentu. Podobnie, dwa kolejne znaki kratki są
zastępowane pojedynczym znakiem kratki. Nazwa pliku wstawiana jest do listy
plików z wiersza poleceń, tak aby można ją było obejrzeć kolejnymi
poleceniami :n i :p. Jeśli nazwa pliku składa się z kilku plików, wszystkie
one są wstawiane do listy plików i oglądany jest pierwszy z nich. Jeśli
nazwa pliku zawiera jedną lub więcej spacji, cała nazwa musi być ujęta w
cudzysłowy (zob. też opcja \-").
.IP "\(haX\(haV lub E"
To samo co :e. Uwaga: niektóre systemy używają \(haV jako specjalnego znaku
dosłowności. W takich systemach użycie \(haV może być niemożliwe.
.IP :n
Ogląda następny plik (z listy plików podanej w wierszu poleceń). Jeśli
podano liczbę N, wyświetlany jest N\-ty następny plik.
.IP :p
Ogląda poprzedni plik (z listy plików podanej w wierszu poleceń). Jeśli
podano liczbę N, wyświetlany jest N\-ty poprzedni plik.
.IP :x
Ogląda pierwszy plik z listy plików podanej w wierszu poleceń. Jeśli podano
liczbę N, wyświetlany jest N\-ty plik na liście.
.IP :d
Usuwa bieżący plik z listy plików.
.IP t
Przechodzi do następnego tagu (znacznika), jeśli dla bieżącego wystąpiło
więcej niż jedno dopasowanie. Tagi omówiono dokładniej w opisie opcji \-t.
.IP T
Przejście do poprzedniego tagu, jeśli dla bieżącego wystąpiło więcej niż
jedno dopasowanie.
.IP "= lub \(haG lub :f"
Wypisuje pewne informacje o pliku właśnie oglądanym, w tym jego nazwę oraz
numer wiersza i przesunięcie bajtowego dolnego wyświetlanego wiersza. Jeśli
to możliwe, wypisywana jest także długość pliku, ilość wierszy w pliku oraz
procentowa wielkość pliku ponad ostatnim wyświetlanym wierszem.
.IP \-
Plus jedna lub więcej opcji wiersza poleceń (zob. OPCJE poniżej): zmienia
ustawienie tej opcji i wypisuje komunikat opisujący nowe ustawienie. Jeśli
bezpośrednio po kresce zostanie wprowadzone \(haP (CONTROL\-P), to ustawienie
danej opcji jest zmieniane, ale bez wypisywania komunikatu. Jeśli opcja ma
wartość liczbową (jak \-b lub \-h) lub łańcuchową (jak \-P lub \-t), wartość
można wprowadzić tuż po literze opcji. Jeśli nie wprowadzono nowej wartości,
wypisywany jest komunikat o bieżącym ustawieniu i nic nie ulega zmianie.
.IP \-\-
Jak polecenie \-, ale przyjmuje jako argument długą nazwę opcji (zob. OPCJE
poniżej), a nie pojedynczą literę opcji. Po wpisaniu nazwy opcji konieczne
jest wciśnięcie klawisza ENTER lub RETURN. \(haP bezpośrednio po drugiej
kresce eliminuje wypisywanie komunikatu opisującego nowe ustawienie, tak jak
w poleceniu \-.
.IP \-+
Plus jedna z liter opcji wiersza poleceń; przywraca opcję do ustawienia
domyślnego i wypisuje komunikat opisujący nowe ustawienie (polecenie
"\-+\fIX\fP" dokonuje tego samego co opcja "\-+\fIX\fP" w wierszu poleceń). Nie
działa to dla opcji mających wartość łańcuchową.
.IP \-\-+
Jak polecenie \-+, ale pobiera długą nazwę opcji zamiast pojedynczej litery
opcji.
.IP \-!
Plus jedna z liter opcji wiersza poleceń; ustawia opcję na wartość przeciwną
ustawieniu domyślnego i wypisuje komunikat opisujący nowe ustawienie. Nie
działa to dla opcji mających wartość liczbową lub łańcuchową.
.IP \-\-!
Jak polecenie \-!\&, ale pobiera długą nazwę opcji zamiast pojedynczej litery
opcji.
.IP _
(podkreślenie) Plus jedna z liter opcji wiersza poleceń; wypisuje komunikat
opisujący bieżące ustawienie tej opcji. Nie zmienia ustawienia.
.IP __
(podwojone podkreślenie) Jak polecenie _ (podkreślenie), ale pobiera długą
nazwę opcji zamiast pojedynczej litery opcji. Po wpisaniu nazwy opcji trzeba
nacisnąć klawisz ENTER lub RETURN.
.IP +polecenie
Powoduje, że podane polecenie jest wykonywane za każdym razem, gdy oglądany
jest nowy plik. Na przykład, +G powoduje, że \fBless\fP zaczyna wyświetlanie
każdego pliku od końca zamiast od początku.
.IP V
Wypisuje numer bieżącej wersji \fBless\fP.
.IP "q lub Q lub :q lub :Q lub ZZ"
Kończy działanie \fBless\fP.
.PP
Następujące sześć poleceń mogą, ale nie muszą być prawidłowe, zależnie od
bieżącej instalacji.
.
.IP v
Wywołuje edytor do edycji właśnie oglądanego pliku. Edytor pobierany jest
pobierany ze zmiennej środowiskowej VISUAL, jeśli ta jest określona, lub
EDITOR, jeśli VISUAL nie jest określona, a w każdym razie domyślnie "vi",
jeśli ani VISUAL ani EDITOR jest określona. Zob. też omówienie LESSEDIT po
sekcji o ZNAKACH ZACHĘTY poniżej.
.IP "! polecenie\-powłoki"
Wywołuje powłokę i wykonuje podane polecenie powłoki. Znak procentu (%) jest
zastępowany nazwą bieżącego pliku. Znak kratki (#) jest zastępowany nazwą
poprzednio oglądanego pliku. "!!" powtarza ostatnie polecenie powłoki. "!"
bez polecenia wywołuje po prostu powłokę. W systemach uniksowych, nazwa
powłoki pobierana jest ze zmiennej środowiskowej SHELL, a w każdym razie
domyślnie "sh". W systemach MS\-DOS i OS/2, powłoką jest zwykły procesor
poleceń.
.IP "# polecenie\-powłoki"
Podobne do polecenia "!", lecz polecenie jest rozwijane w ten sam sposób co
łańcuch zachęty. Przykładowo, nazwa bieżącego pliku byłaby oznaczona jako
"%f".
.IP "| <m> polecenie\-powłoki"
<m> przedstawia dowolną literę\-znacznik. Przesyła przez potok sekcję
podanego pliku do podanego polecenia powłoki. Sekcja pliku, która ma zostać
przesłana to ta znajdująca się między pozycją oznaczoną literą a bieżącym
ekranem. Objęty jest cały bieżący ekran, niezależnie od tego, czy oznaczona
pozycja znajduje się przed, czy za bieżącym ekranem. <m> może też
równać się \(ha lub $, oznaczając odpowiednio początek lub koniec
pliku. Jeśli <m> równa się \&.\& lub znakowi nowego wiersza,
przesyłany jest bieżący ekran.
.IP "s nazwa_pliku"
Zapisuje wejście do pliku. Działa to tylko wtedy, gdy wejście jest potokiem,
a nie zwyczajnym plikiem.
.IP \(haX
Gdy wyświetlany jest komunikat "Waiting for data" (oczekiwanie na dane), na
przykład w trakcie polecenia F, wciśnięcie \(haX przerwie czekanie przez
\fBless\fP i wróci do zachęty. Może to spowodować zinterpretowanie tej sytuacji
przez \fBless\fP w ten sposób, że plik kończy się w bieżącym położeniu, co z
kolei może zmusić do użycia polecenia R lub F, aby zobaczyć następne
dane. Opcją \-\-intr można zmienić domyślny znak \(haX. Polecenie to działa
jedynie w systemach obsługujących funkcję \fBpoll\fP(2). W systemach bez
\fBpoll\fP(2), można w zamian skorzystać ze znaku przerwania (zwykle \(haC).
.
.SH OPCJE
Opcje wiersza poleceń są opisane poniżej. Większość opcji można zmieniać w
trakcie działania \fBless\fP, używając polecenia "\-".
.PP
Niektóre opcje można podać w jednej z dwu postaci: albo kreski z pojedynczą
literą albo dwu kresek z następującą po nich długą nazwą opcji. Długie nazwy
opcji można skracać, o ile skrót jest jednoznaczny. Na przykład,
\-\-quit\-at\-eof można skrócić do \-\-quit, ale nie do \-\-qui, ponieważ na \-\-qui
zaczynają się zarówno \-\-quit\-at\-eof, jak i \-\-quiet. Niektóre z długich nazw
opcji zapisane są wielkimi literami, jak \-\-QUIT\-AT\-EOF, odróżniane od
\-\-quit\-at\-eof. Takie nazwy wymagają wielkiej tylko pierwszej litery, reszta
może być podana małymi lub wielkimi. Na przykład, \-\-Quit\-at\-eof jest
równoważnikiem \-\-QUIT\-AT\-EOF.
.PP
Opcje pobierane są także ze zmiennej środowiskowej LESS. Na przykład, żeby
uniknąć pisania "less \-options \&...\&" za każdym wywołaniem \fBless\fP, można
napisać w \fBcsh\fP:
.sp
setenv LESS "\-options"
.sp
lub, jeśli używa się \fBsh\fP:
.sp
LESS="\-options"; export LESS
.sp
W MS\-DOS nie są potrzebne cudzysłowy, ale należy zastąpić wszystkie znaki
procentu w łańcuchu opcji podwójnymi znakami procentu.
.sp
Zmienna środowiskowa analizowana jest przed wierszem poleceń, tak więc opcje
wiersza poleceń unieważniają zmienną LESS. Jeśli jakaś opcja pojawia się w
zmiennej LESS, można przywrócić jej wartość domyślną poprzedzając w wierszu
poleceń opcję znakami "\-+".
.sp
Niektóre opcje, takie jak \-k lub \-D wymagają łańcucha, który występuje po
literze opcji. Łańcuch takiej opcji jest uważany za zakończony, gdy
odnaleziony zostanie znak dolara ($). Na przykład, można ustawić dwie opcje
\-D w następujący sposób:
.sp
LESS="Dn9.1$Ds4.1"
.sp
Jeśli podano wcześniej opcję \-\-use\-backslash, to można umieścić literalny
znak dolara lub odwrotnego ukośnika, poprzedzając je odwrotnym
ukośnikiem. Jeśli nie zastosowano opcji \-\-use\-backslash, to odwrotne
ukośniki nie są traktowane w specjalny sposób i nie da się podać znaku
dolara w łańcuchu opcji.
.IP "\-? lub \-\-help"
Opcja ta wyświetla podsumowanie poleceń akceptowanych przez \fBless\fP (to samo
co polecenie h). Zależnie od tego, jak używana powłoka interpretuje znak
zapytania, może być koniecznym zacytowanie go, jako "\-\e?".
.IP "\-a lub \-\-search\-skip\-screen"
Domyślnie, wyszukiwanie w przód rozpoczyna się od góry wyświetlanego ekranu,
a wyszukiwanie wstecz rozpoczyna się od dołu wyświetlanego ekranu (za
wyjątkiem powtarzanego wyszukiwania, wywoływanego poleceniami n lub N, które
rozpoczynają się, odpowiednio, po lub przed wierszem "docelowym"; więcej o
wierszu docelowym przy opisie opcji \-j). Opcja \-a powoduje, że wyszukiwanie
w przód rozpocznie się od dołu wyświetlanego ekranu, a wyszukiwanie wstecz
rozpocznie się od góry wyświetlanego ekranu, czyli pominięte będą wszelkie
wiersze wyświetlone na ekranie.
.IP "\-A lub \-\-SEARCH\-SKIP\-SCREEN"
Powoduje, że wszelkie wyszukiwania w przód (nie tylko wyszukiwania, które
nie są powtarzane) rozpoczynają się po wierszu docelowym, a wszelkie
wyszukiwania wstecz rozpoczynają się tuż przed wierszem
docelowym. Wyszukiwania w przód pominą zatem część wyświetlanego ekranu (od
pierwszego wiersza do wiersza docelowego włącznie). Analogicznie,
wyszukiwanie wstecz pominie wyświetlany ekran od ostatniego wiersza do
wiersza docelowego włącznie. Było to domyślne zachowanie programu less w
wersjach wcześniejszych niż 441.
.IP "\-b\fIn\fP lub \-\-buffers=\fIn\fP"
Podaje, w kilobajtach (1024 bajtów), ilość pamięci na buforowanie, jakiej
\fBless\fP użyje dla każdego pliku. Domyślnie dla każdego pliku używany jest
bufor 64\ KB (chyba że plik jest potokiem \- zob. opcja \-B). Użycie opcji \-b
powoduje, że zamiast tego dla każdego pliku zostanie użyty bufor o wielkości
\fIn\fP kilobajtów. Jeśli \fIn\fP wynosi \-1, to bufory są nieograniczone, to
znaczy, do pamięci może być wczytany cały plik.
.IP "\-B lub \-\-auto\-buffers"
Domyślnie, kiedy dane są odczytywane z potoku, bufory są alokowane
automatycznie, w miarę potrzeby. Jeśli przez potok czytana jest duża ilość
danych, może to spowodować zaalokowanie znacznej ilości pamięci. Opcja \-B
wyłącza ową automatyczną alokację buforów dla potoków, tak że przydzielane
jest im tylko 64\ KB (lub wielkość bufora podana opcją \-b). Uwaga: używanie
\-B może spowodować nieprawidłowe wyświetlanie, ponieważ w pamięci trzymana
jest tylko ostatnio oglądana część danych z potoku; wszelkie poprzednie dane
są tracone. Utracone znaki są wyświetlane jako znaki zapytania.
.IP "\-c lub \-\-clear\-screen"
Powoduje że pełne odświeżania ekranu są rysowane od górnego wiersza w
dół. Domyślnie, pełne odświeżania ekranu są dokonywane poprzez przewijanie z
dołu ekranu.
.IP "\-C lub \-\-CLEAR\-SCREEN"
Jak \-c, dla kompatybilności ze starszymi wersjami \fBless\fP.
.IP "\-d lub \-\-dumb"
Opcja \fI\-d\fP wyłącza komunikat o błędzie wyświetlany zwykle jeśli terminal
jest niemy, to jest, brakuje w nim ważnych zdolności, takich jak możliwość
odświeżania ekranu lub przewijania w tył. Opcja \-d nie zmienia w każdym
razie zachowania \fBless\fP na niemym terminalu.
.IP "\-D\fBx\fP\fIkolor\fP lub \-\-color=\fBx\fP\fIkolor\fP"
Zmienia kolor różnych części wyświetlanego tekstu. \fBx\fP jest pojedynczym
znakiem wybierającym typ tekstu, którego kolor jest ustawiany:
.RS
.IP B
Znaki binarne.
.IP C
Znaki sterujące (Control).
.IP E
Błędy i komunikaty informacyjne (Error).
.IP H
Wiersze i kolumny nagłówka, ustawiane za pomocą opcji \-\-header.
.IP M
Oznaczenia literowe z kolumny stanu (Mark).
.IP N
Numery wierszy włączone opcją \-N.
.IP P
Zachęty (Prompt).
.IP R
Znak rscroll (obcinania wierszy).
.IP S
Wyniki wyszukiwania (Search).
.IP 1\-5
Tekst w wynikach wyszukiwania dopasowany do od pierwszego do piątego
podwzorca ujętego w nawiasy. Kolorowanie podwzorców działa wyłącznie, jeśli
\fBless\fP zbudowano z jedną z bibliotek wyrażeń regularnych: \fBposix\fP, \fBpcre\fP
lub \fBpcre2\fP.
.IP W
Podświetlenie włączone opcją \-w.
.IP d
Tekst pogrubiony.
.IP k
Tekst migający.
.IP s
Tekst standardowy.
.IP u
Tekst podkreślony.
.RE
 
.RS
Wielkich liter oraz cyfr można użyć jedynie, jeśli włączono opcję
\-\-use\-color. Jeśli poda się kolor tekstu za pomocą wielkich i małych liter,
pierwszeństwo mają wielkie litery. Na przykład, komunikaty o błędach są
zwykle wysyłane jako tekst na standardowym wyjściu. Jeśli zarówno "s", jak i
"E" otrzymają kolor, kolor "E" będzie stosował się do komunikatów o błędach,
a kolor "s" do innych tekstów na standardowym wyjściu. Litery "d" i "u"
odnoszą się do tekstu pogrubionego i podkreślonego utworzonego przez
przebicie znakami backspace (zob. opcję \-U), a nie do tekstu korzystającego
z sekwencji cytowania ANSI, czyli opcji \-R.
.PP
Po małej literze można dopisać + aby wskazać, że oprócz podanego koloru,
font ma być zmieniony wedle zwykłych reguł. Na przykład \-Dug wyświetli
podkreślony tekst jako zielony bez podkreślenia; kolor zielony zastąpił
zwykłe formatowanie podkreślające. Natomiast \-Du+g wyświetli podkreślony
tekst jako zielony i podkreślony.
.PP
\fIcolor\fP jest albo 4\-bitowym łańcuchem kolorów, albo 8\-bitowym łańcuchem
kolorów:
.PP
4\-bitowy łańcuch kolorów składa się z zera, jednego lub dwóch znaków, gdzie
pierwszy kolor jest kolorem pierwszego planu, a drugi podaje kolor tła:
.IP b
niebieski (blue)
.IP c
cyjan
.IP g
zielony (green)
.IP k
czarny (blacK)
.IP m
magenta
.IP r
czerwony (red)
.IP w
biały (white)
.IP y
żółty (yellow)
.PP
Odpowiednia wielka litera wskazuje jaśniejszy odcień koloru. Przykładowo
\-DNGk wyświetli numery wierszy jako jasnozielony tekst na czarnym tle, a
\-DEbR wyświetli komunikaty o błędach jako niebieski tekst na jasnoczerwonym
tle. Jeśli jakiś znak poda się jako "\-" lub zostanie pominięty,
odpowiadający kolor jest ustawiany na taki, jak normalnego tekstu.
.PP
8\-\-bitowy łańcuch kolorów jest jedną lub dwiema dziesiętnymi liczbami
całkowitymi rozdzielonymi kropką, w której pierwsza liczba określa kolor
pierwszego planu, a druga kolor tła. Każda liczba jest wartością z zakresu
od 0 do 255 włącznie, która wybiera wartość koloru "CSI 38;5" (zob.
.br
.nh
https://en.wikipedia.org/wiki/ANSI_escape_code#SGR).
.hy
Jeśli którąś liczbę poda się jako "\-" lub pominie, odpowiadający kolor jest
ustawiany na taki, jak normalnego tekstu. W wersjach \fBless\fP na MS\-DOS\-ie,
kolory 8\-bitowe nie są obsługiwane, wartości dziesiętne są natomiast
interpretowane jako 4\-bitowe CHAR_INFO.Attributes (zob.
.br
.nh
https://docs.microsoft.com/en\-us/windows/console/char\-info\-str).
.hy
.PP
Tylko w systemie MS\-DOS: opcji \-Da można użyć aby ustawić ścisłe
przetwarzanie sekwencji kolorów ANSI (SGR), gdy używana jest opcja \-R. Bez
ten opcji sekwencje zmieniające atrybuty tekstu (pogrubianie, podkreślania
itd.) mogą usunąć kolor tekstu.
.RE
.IP "\-e lub \-\-quit\-at\-eof"
Powoduje że \fBless\fP automatycznie kończy pracę, gdy za drugim razem osiągnie
koniec pliku. Domyślnie, jedyną metodą wyjścia z \fBless\fP jest polecenie "q".
.IP "\-E lub \-\-QUIT\-AT\-EOF"
Powoduje, że \fBless\fP automatycznie kończy pracę, gdy tylko osiągnie koniec
pliku.
.IP "\-f lub \-\-force"
Wymusza otwieranie plików nieregularnych (plik nieregularny to katalog lub
specjalny plik urządzenia). Wyłącza również komunikat ostrzegawczy gdy
otwierany jest plik binarny. Domyślnie \fBless\fP odmówi otwarcia pliku
nieregularnego. Proszę zauważyć, że niektóre systemy operacyjne nie
pozwalają na odczyt katalogów, nawet z opcją \-f.
.IP "\-F lub \-\-quit\-if\-one\-screen"
Powoduje, że \fBless\fP automatycznie kończy pracę, jeśli cały plik da się
wyświetlić na jednym ekranie.
.IP "\-g lub \-\-hilite\-search"
Normalnie \fBless\fP podświetla WSZYSTKIE łańcuchy, które pasują do ostatniego
polecenia szukania. Opcja \-g zmienia to zachowanie, każąc podświetlać tylko
ten konkretny łańcuch, który znaleziono ostatnim poleceniem szukania. Może
to spowodować, że \fBless\fP będzie pracował nieco szybciej niż domyślnie.
.IP "\-G lub \-\-HILITE\-SEARCH"
Opcja \-G wyłącza wszystkie podświetlania łańcuchów znalezionych poleceniami
szukania.
.IP "\-h\fIn\fP lub \-\-max\-back\-scroll=\fIn\fP"
Określa maksymalną liczbę wierszy do przewijania w tył. Jeśli koniecznym
jest przewinięcie w tył o więcej niż \fIn\fP wierszy, ekran jest odświeżany w
kierunku w przód. Jeśli terminal nie ma możliwości przewijania w dół,
zakładane jest \-h0).
.IP "\-i lub \-\-ignore\-case"
Powoduje, że szukania ignorują wielkość liter; to jest, litery małe i
wielkie są uważane za identyczne. Opcja ta jest ignorowana jeśli we wzorcu
szukania wystąpią jakiekolwiek wielkie litery; innymi słowy, jeśli wzorzec
zawiera wielkie litery, szukanie nastąpi z uwzględnieniem wielkości liter.
.IP "\-I lub \-\-IGNORE\-CASE"
Jak \-i, ale szukania ignorują wielkość liter nawet jeśli wzór zawiera
wielkie litery.
.IP "\-j\fIn\fP lub \-\-jump\-target=\fIn\fP"
Określa wiersz na ekranie, w którym umieszczony ma być wiersz
"docelowy". Wiersz docelowy to wiersz podany dowolnym poleceniem, w celu
wyszukania wzorca, przejścia do wiersza o danym numerze, przejścia do danego
procentu pliku lub przejścia do danego tagu. Wiersz ekranu można podać jako
numer, najwyższy wiersz ekranu ma numer 1, następny 2 itd. Numery mogą być
ujemne, co określa wiersze liczone od dołu ekranu: dolny wiersz ekranu to
\-1, drugi od dołu \-2, itd. Alternatywą jest podanie wiersza ekranu jako
ułamka wysokości ekranu, \&.3 to trzy dziesiąte ekranu w dół od pierwszego
wiersza itd. Jeśli wiersz poda się jako ułamek, rzeczywisty numer wiersza
jest przeliczany, jeśli rozmiar okna terminala ulegnie zmianie. Jeśli użyto
jakiejś postaci z opcji \-j, powtórne wyszukiwania w przód (wywołane
klawiszem "n" lub "N") rozpoczynają się od wiersza następującego tuż po
wierszu docelowym, chyba że zmieniono to opcją \-a lub \-A. Przykładowo, jeśli
użyje się "\-j4", to wiersz docelowy jest czwartym wierszem ekranu, zatem
wyszukiwania w przód rozpoczynają się od piątego wiersza ekranu. Jednak
wyszukiwania inne niż powtórne (wywołane klawiszem "/" lub "?") zawsze
rozpoczynają się, odpowiednio, od początku lub końca bieżącego ekranu.
.IP "\-J lub \-\-status\-column"
Wyświetla kolumnę stanu na lewym brzegu ekranu. W kolumnie stanu może być
wyświetlony jeden z następujących znaków:
.RS
.IP >
Wiersz został obcięty przez opcję \-S, a tekst obcięty przez prawą krawędź
ekranu zawiera dopasowanie bieżącego wyszukiwania.
.IP <
Wiersz został przesunięty w poziomie, a tekst przesunięty za lewą krawędź
ekranu zawiera dopasowanie bieżącego wyszukiwania.
.IP =
Wiersz został obcięty i przesunięty, a dopasowania znajdują się poza obiema
stronami ekranu.
.IP *
Występują dopasowania w widocznej części wiersza, a nie występują po prawej
lub lewej jego stronie.
.IP "a\-z, A\-Z"
Wiersz został oznaczony wskazaną literą, za pomocą polecenia \-m.
.RE
.IP "\-k\fInazwa_pliku\fP lub \-\-lesskey\-file=\fInazwa_pliku\fP"
Każe \fBless\fP otworzyć i zinterpretować wskazany plik jako plik binarny
\fBlesskey\fP(1). Można podać wielokrotne opcje \-k. Jeśli ustawiona jest
zmienna środowiskowa LESSKEY lub LESSKEY_SYSTEM, albo jeśli plik lesskey
znajduje się w standardowym miejscu (zob. PRZYPISANIA KLAWISZY), jest on
także używany jako plik \fBlesskey\fP.
.IP \-\-lesskey\-src=\fInazwa_pliku\fP
Każe \fIless\fP otworzyć i zinterpretować wskazany plik jako plik źródłowy
\fBlesskey\fP(1). Jeśli ustawiona jest zmienna środowiskowa LESSKEYIN lub
LESSKEYIN_SYSTEM, albo jeśli plik źródłowy lesskey znajduje się w
standardowym miejscu (zob. PRZYPISANIA KLAWISZY), jest on także używany jako
plik \fIźródłowy lesskey\fP. Przed wersją 582, konieczne było uruchomienie
programu \fBlesskey\fP, aby skonwertować plik \fIźródłowy lesskey\fP, na plik
\fIbinarny lesskey\fP, którego mógłby użyć \fBless\fP. Nowsze wersje \fBless\fP
odczytują bezpośrednio plik \fIźródłowy lesskey\fP i ignorują plik binarny,
jeśli istnieje plik źródłowy.
.IP "\-K lub \-\-quit\-on\-intr"
Powoduje, że \fBless\fP natychmiast zakończy działanie (ze statusem 2), po
wpisaniu znaku przerwania (zwykle \(haC). Standardowo znak przerwania
powoduje zatrzymanie przez \fBless\fP bieżącego działania i powrót do znaku
zachęty. Proszę zauważyć, że opcja ta czyni niemożliwym powrót do zachęty z
polecenia "F".
.IP "\-L lub \-\-no\-lessopen"
Ignoruje zmienną środowiskową LESSOPEN (zob. rozdział PREPROCESOR WEJŚCIA
poniżej). Opcję tę można ustawić także z \fBless\fP, lecz zadziała wówczas
tylko do plików otwieranych później, a nie do bieżącego pliku.
.IP "\-m lub \-\-long\-prompt"
Powoduje że \fBless\fP pokazuje rozwinięty znak zachęty (jak \fBmore\fP(1)), z
procentową pozycją w pliku. Domyślnie, znakiem zachęty \fBless\fP jest
dwukropek.
.IP "\-M lub \-\-LONG\-PROMPT"
Powoduje, że \fBless\fP wyświetla jeszcze bardziej szczegółową zachętę niż
\fBmore\fP(1).
.IP "\-n lub \-\-line\-numbers"
Wyłącza numery wierszy. Wartość domyślna (używanie numerów wierszy) może
spowodować, że \fBless\fP będzie działał w niektórych przypadkach wolniej,
zwłaszcza z bardzo dużym plikiem wejściowym. Wyłączenie numerów wierszy
opcją \fI\-n\fP pozwoli uniknąć tego problemu. Używanie numerów wierszy oznacza:
numer wiersza będzie wyświetlany w rozwiniętym znaku zachęty i poleceniu =,
a polecenie v przekaże bieżący numer wiersza edytorowi (zob. także omówienie
LESSEDIT i ZNAKÓW ZACHĘTY poniżej).
.IP "\-N lub \-\-LINE\-NUMBERS"
Powoduje, że na początku każdego wiersza ekranowego wyświetlane są numery
wierszy.
.IP "\-o\fInazwa_pliku\fP lub \-\-log\-file=\fInazwa_pliku\fP"
Powoduje, że \fBless\fP podczas przeglądania otrzymanego wejścia kopiuje je do
wskazanego pliku. Działa to tylko wtedy gdy plik wejściowy jest potokiem, a
nie zwykłym plikiem. Jeśli podany plik już istnieje, \fBless\fP zapyta o
potwierdzenie przed nadpisaniem go.
.IP "\-O\fInazwa_pliku\fP lub \-\-LOG\-FILE=\fInazwa_pliku\fP"
Opcja \-O jest podobna do \-o, ale nadpisze istniejący plik bez pytania o
potwierdzenie.
.sp
Jeśli nie podano pliku logu, opcji \-o i \-O można użyć z wnętrza \fBless\fP do
jego określenia. Bez nazwy pliku, będą one po prostu podawać nazwę pliku
logu. Polecenie "s" jest równoważne podaniu \-o z wnętrza \fBless\fP.
.IP "\-p\fIwzorzec\fP lub \-\-pattern=\fIwzorzec\fP"
Opcja \-p w wierszu poleceń jest równoważna podaniu wzorca +/\fIwzorzec\fP; to
znaczy, nakazuje \fBless\fP aby rozpoczął od pierwszego wystąpienia \fIwzorzec\fP
w pliku.
.IP "\-P\fIzachęta\fP lub \-\-prompt=\fIzachęta\fP"
Daje metodę przystosowania trzech stylów znaku zachęty
do własnych upodobań. Normalnie umieszcza się ją w zmiennej
środowiskowej LESS, zamiast wpisywać po każdym poleceniu \fBless\fP.
Taka opcja musi być albo ostatnią opcją w zmiennej LESS, albo być
zakończona znakiem dolara.
 \-Ps plus łańcuch zmienia domyślną (krótką) zachętę na ten łańcuch.
 \-Pm zmienia średnią (\-m) zachętę.
 \-PM zmienia długą (\-M) zachętę.
 \-Ph zmienia zachętę na ekranie pomocy.
 \-P= zmienia komunikat wypisywany poleceniem =.
 \-Pw zmienia komunikat wypisywany podczas oczekiwania na dane (w poleceniu "F").
.sp 1
Wszystkie łańcuchy zachęty składają się z sekwencji liter i specjalnych
sekwencji ucieczki. Szczegóły opisano w sekcji ZNAKI ZACHĘTY.
.IP "\-q lub \-\-quiet lub \-\-silent"
Powoduje średnio "ciche" działanie: dzwonek terminala nie dzwoni jeśli
próbowano przewinąć poza koniec pliku lub przed jego początek \- jeśli
terminal ma "dzwonek wizualny", jest on używany zamiast zwykłego. Dzwonek
zadzwoni przy niektórych innych błędach, jak wpisywanie niewłaściwych
znaków. Domyślnym ustawieniem jest dzwonienie we wszystkich takich
przypadkach.
.IP "\-Q lub \-\-QUIET lub \-\-SILENT"
Powoduje całkowite "ciche" działanie: nigdy nie używa dzwonka
terminala. Jeśli terminal ma "dzwonek wizualny", jest on używany we
wszystkich przypadkach, gdy doszłoby do zadzwonienia.
.IP "\-r lub \-\-raw\-control\-chars"
Powoduje wyświetlanie nieprzetworzonych, "surowych" znaków
sterujących. Domyślnie znaki sterujące (złożone z Ctrl) wyświetlane są z
użyciem notacji z daszkiem; na przykład, Control\-A (ósemkowo 001)
wyświetlane jest jako "\(haA" (z pewnymi wyjątkami opisanymi przy opcji
\-U). Uwaga: gdy używana jest opcja \-r, \fBless\fP nie potrafi zachować
faktycznego wyglądu ekranu (ponieważ to zależy od tego, jak ekran reaguje na
każdy rodzaj znaku sterującego). Mogą więc wystąpić różne problemy z
wyświetlaniem, jak dzielenie długich wierszy w niewłaściwym miejscu.
.sp
NIE ZALECA SIĘ KORZYSTANIA Z OPCJI \-r.
.IP "\-R lub \-\-RAW\-CONTROL\-CHARS"
Jak \-r, jedynak w postaci "surowej" wyświetlane są jedynie sekwencje ANSI
zmieniających kolory oraz sekwencje odnośników OSC 8. W przeciwieństwie do
\-r, wygląd ekranu jest poprawnie zachowywany, o ile w pliku nie występują
inne sekwencje ucieczki niż tu opisane. Sekwencje zmieniające kolory są
obsługiwane tylko, gdy kolor zmienia się w pojedynczym wierszu, a nie
pomiędzy wierszami. Innymi słowy, początek każdego wiersza przyjmuje się
jako zwykły (niekolorowany), niezależnie od sekwencji ucieczki w poprzednich
wierszach. Do celów zachowania wyglądu ekranu zakłada się, że żadna z tych
sekwencji nie przesuwa kursora.
.sp
Odnośniki OSC 8 są sekwencjami w postaci:
.sp
  ESC ] 8 ; \&...\& \e7
.sp
Sekwencją kończącą może być albo znak BEL (dzwonka tj. \e7) albo dwuznakowa
sekwencja "ESC \e".
.sp
Sekwencje ANSI zmieniające kolory są sekwencjami w postaci:
.sp
  ESC [ \&...\& m
.sp
gdzie "...\&" to zero lub więcej znaków opisujących kolor. Przypisując
zmiennej środowiskowej LESSANSIENDCHARS listę znaków, które mogą kończyć
sekwencje ANSI sterujące kolorem, można zmusić \fBless\fP do akceptowania w tej
roli znaków innych niż "m". Natomiast przypisując zmiennej środowiskowej
LESSANSIMIDCHARS listę znaków, które mogą pojawić się między ESC a m, można
zmusić \fBless\fP do akceptowania w tym miejscu innych znaków niż standardowe.
.IP "\-s lub \-\-squeeze\-blank\-lines"
Powoduje ściśnięcie kolejnych pustych wierszy w pojedynczy pusty
wiersz. Użyteczne przy oglądaniu wyjścia programu \fBnroff\fP.
.IP "\-S lub \-\-chop\-long\-lines"
Powoduje, że wiersze dłuższe niż szerokość ekranu są ucinane, a nie
zawijane. To jest, reszta długiego wiersza, którego część nie mieści się w
szerokości ekranu nie jest wyświetlana, do momentu wciśnięcia
STRZAŁKI_W_PRAWO. Domyślnie długie wiersze są zawijane; to znaczy, reszta
wyświetlana jest w następnym wierszu. Zob. też opcję \-\-wordwrap.
.IP "\-t\fItag\fP lub \-\-tag=\fItag\fP"
Opcja \-t, plus zaraz po niej TAG, będzie edytować plik zawierający ów
tag. Ażeby to działało, musi być dostępna informacja o tagach, na przykład,
w bieżącym katalogu może znajdować się plik zwany "ctags", zbudowany
uprzednio poleceniem \fBctags\fP(1) lub jakimś równoważnym. Jeśli ustawiono
zmienną środowiskową LESSGLOBALTAGS, to jej wartość uważana jest za nazwę
polecenia zgodnego z \fBglobal\fP(1), które zostanie wykonane w celu
znalezienia tagu. (Zob.
.nh
http://www.gnu.org/software/global/global.html).
.hy
Opcja \-t może być podana również z wnętrza \fIless\fP (poleceniem \-), jako
metoda oglądnięcia nowego pliku. Polecenie ":t" jest równoważne podaniu \-t z
wnętrza \fIless\fP.
.IP "\-T\fIplik_tagów\fP lub \-\-tag\-file=\fIplik_tagów\fP"
Podaje plik tagów, który należy użyć zamiast "tags".
.IP "\-u lub \-\-underline\-special"
Powoduje, że znaki backspace i powroty karetki są traktowane jako znaki
drukowalne; to jest, posyłane są one na terminal jeśli pojawią się w
wejściu.
.IP "\-U lub \-\-UNDERLINE\-SPECIAL"
Powoduje, że znaki backspace, tabulacje, powroty karetki i "znaki
formatujące" (wedle definicji Unikodu) są traktowane jako znaki sterujące;
to jest, obsługiwane są one jak przy podaniu opcji \-r.
.sp
Domyślnie, jeśli nie podano ani \-u ani \-U, znaki backspace występujące obok
znaku podkreślenia są traktowane specjalnie; wyświetlany jest podkreślony
tekst, z użyciem sprzętowego podkreślania terminala. Także znaki backspace
występujące między dwoma identycznymi znakami są traktowane specjalnie:
wyświetlany jest tekst nadpisany, z użyciem sprzętowego pogrubienia
terminala. Pozostałe wystąpienia backspace są usuwane, razem z
poprzedzającym znakiem. Powroty karetki, po których następuje nowy wiersz są
usuwane. Inne powroty karetki obsługiwane są jak przy podaniu opcji
\-r. Znaki formatowania Unikodu, takie jak znacznik kolejności bajtów (Byte
Order Mark) są przesyłane na terminal. Tekst, który jest nadpisany lub
podkreślony można przeszukiwać, jeśli nie działa ani opcja \-u ani opcja \-U.
.sp
Zob. też opcje \-\-proc\-backspace, \-\-proc\-tab i \-\-proc\-return.
.IP "\-V lub \-\-version"
Wyświetla numer wersji \fBless\fP.
.IP "\-w lub \-\-hilite\-unread"
Tymczasowo podświetla pierwszy "nowy" wiersz po ruchu w przód o pełną
stronę. Pierwszy "nowy" wiersz to wiersz występujący bezpośrednio po tym,
który znajdował się poprzednio na samym dole ekranu. Podświetlany jest także
wiersz docelowy po poleceniach g lub p. Przy następnym poleceniu powodującym
ruch, podświetlenie jest usuwane. Jeśli działa opcja \-\-status\-line,
podświetlany jest cały wiersz (na szerokość ekranu). W innych przypadkach,
podświetlany jest jedynie tekst w tym wierszu, chyba że działa opcja \-J \-
wówczas podświetlana będzie tylko kolumna stanu.
.IP "\-W lub \-\-HILITE\-UNREAD"
Tak jak \-w, ale tymczasowo podświetla pierwszy nowy wiersz po każdym
poleceniu ruchu o więcej niż jeden wiersz.
.IP "\-x\fIn\fP,...\& lub \-\-tabs=\fIn\fP,..."
Ustawia pozycje tabulacji. Jeśli podano tylko jedno \fIn\fP, to pozycje
tabulacji są ustawiane na wielokrotnościach \fIn\fP. Jeżeli podano więcej
wartości, oddzielonych przecinkami, tabulacje ustawiane są na tych
pozycjach, a następnie w tym samym odstępie, co ostatnie dwie. Na przykład,
"\-x9,17" ustawi tabulacje na pozycjach 9, 17, 25, 33, itd. Domyślną
wartością \fIn\fP jest 8.
.IP "\-X lub \-\-no\-init"
Wyłącza wysyłanie sekwencji inicjalizacji i deinicjalizacji terminala z
termcap. Jest to czasami pożądane, jeżeli łańcuch deinicjalizacyjny robi coś
niepotrzebnego, jak czyszczenie ekranu.
.IP "\-y\fIn\fP lub \-\-max\-forw\-scroll=\fIn\fP"
Określa maksymalną liczbę wierszy do przesunięcia w przód. Jeśli koniecznym
jest przesunięcie o więcej niż \fIn\fP wierszy, zamiast tego odświeżany jest
ekran. Opcji \-c lub \-C można użyć do odświeżenia ekranu od jego góry, jeśli
jest to pożądane. Domyślnie każdy ruch w przód powoduje przewijanie.
.IP "\-z\fIn\fP lub \-\-window=\fIn\fP lub \-\fIn\fP"
Zmienia domyślny rozmiar okna przewijania na \fIn\fP wierszy. Domyślnie jeden
pełny ekran. Do zmiany rozmiaru okna można też użyć poleceń z oraz w. "z"
można opuścić dla kompatybilności z niektórymi wersjami \fBmore\fP(1). Jeśli
podana liczba \fIn\fP jest ujemna, oznacza to \fIn\fP wierszy mniej niż bieżący
rozmiar ekranu. Na przykład, jeśli ekran ma 24 wiersze, \fI\-z\-4\fP ustawia okno
przewijania na 20 wierszy. Jeśli ekran zostanie rozszerzony do 40 wierszy,
okno przewijania automatycznie zmieni się na 36 wierszy.
.IP \-\(dq\fIcc\fP\ lub\ \-\-quotes=\fIcc\fP
Zmienia znak cytujący w nazwach plików. Może to być konieczne przy nazywaniu
pliku zawierającego zarówno znaki spacji jak i cudzysłowy. Jeśli następuje
po niej pojedynczy znak, zmienia ona znak cytujący na tenże znak. Nazwa
pliku zawierająca spacje powinna odtąd być otoczona tym znakiem, a nie
cudzysłowami. Jeśli następują po niej dwa znaki, zmienia ona znak
otwierający cytowanie na znak pierwszy, a zamykający na drugi. Nazwa pliku
zawierająca spacje powinna odtąd być poprzedzona znakiem otwierającym i
zakończona znakiem zamykającym. Proszę zauważyć, że nawet jeśli zmieniono
znaki cytujące, opcja ta pozostaje jako \-" (myślnik plus cudzysłów).
.IP "\-\(ti lub \-\-tilde"
Normalnie wiersze poza końcem pliku wyświetlane są jako zawierające
pojedyncze znaki tyldy (\(ti). Ta opcja powoduje, że będą wyświetlane jako
puste wiersze.
.IP "\-# lub \-\-shift"
Określa domyślną liczbę pozycji do przewinięcia w poziomie za pomocą poleceń
STRZAŁKA_W_PRAWO i STRZAŁKA_W_LEWO. Jeśli poda się wartość zero, ustawia
domyślną liczbę pozycji na połowę szerokości ekranu. Alternatywą jest
podanie tej liczby jako ułamka szerokości ekranu, zaczynając od kropki
dziesiętnej: \&.5 to pół szerokości ekranu, \&.3 to trzy dziesiąte
szerokości ekranu itd. Jeśli liczbę poda się jako ułamek, rzeczywista liczba
pozycji do przewinięcia jest przeliczana, jeśli rozmiar okna terminala
ulegnie zmianie.
.IP \-\-exit\-follow\-on\-close
Przy używaniu polecenia "F" na potoku, \fBless\fP automatycznie przestanie
oczekiwać na więcej danych, gdy strona wejściowa potoku zostanie zamknięta.
.IP \-\-file\-size
Gdy poda się opcję \-\-file\-size, \fBless\fP określi rozmiar pliku bezzwłocznie
po jego otwarciu. Polecenie "=" wyświetli wówczas liczbę wierszy
pliku. Zazwyczaj nie jest to dokonywane, ponieważ może być powolne, gdy plik
wejściowy nie jest przeszukiwalny (np. jest potokiem) i jest duży.
.IP \-\-follow\-name
Zazwyczaj, gdy nazwa pliku wejściowego zostanie zmieniona podczas
wykonywania polecenia F, \fBless\fP będzie kontynuował wyświetlanie zawartości
pierwotnego pliku, niezależnie od faktu zmiany jego nazwy. Jeśli użyje się
\-\-follow\-name, podczas wykonywania polecenia F, \fBless\fP będzie co jakiś czas
próbował ponownie otworzyć dany plik używając jego nazwy. Jeśli operacja ta
powiedzie się, a plik jest innym plikiem niż pierwotny (co oznacza, że
utworzono nowy plik o tej samej nazwie co pierwotny plik (teraz ze zmienioną
nazwą)), \fBless\fP wyświetli zawartość nowego pliku.
.IP \-\-header=\fIN\fP[\fB,\fP\fIM\fP]
Określa liczbę wierszy i kolumn nagłówka wyświetlanych na ekranie. Wartość
może mieć postać "N,M" gdzie N i M są liczbami całkowitymi, co ustawi liczbę
wierszy nagłówka na N, a liczbę kolumn nagłówka na M; albo może być
pojedynczą liczbą "N" ustawiającą liczbę kolumn nagłówka na N, a liczbę
kolumn nagłówka na zero; albo może wynosić ",M", co ustawia liczbę kolumn
nagłówka na M, a liczbę wierszy nagłówka na 0. Gdy N jest niezerowe,
pierwszych N wierszy ekranu jest zastępowanych pierwszymi N wierszami pliku,
niezależnie od oglądanej części pliku. Gdy M jest niezerowe, znaki
wyświetlane na początku każdego wiersza są zastępowane przez M pierwszych
znaków wiersza, nawet gdy reszta wiersza jest przewinięta w poziomie. Jeśli
N lub M wynosi zero, \fBless\fP przestanie wyświetlać, odpowiednio, wiersze lub
kolumny nagłówka (proszę zauważyć, że może być konieczna zmiana ustawienia
opcji \-j, aby upewnić się, że wiersz docelowy nie jest przesłonięty przez
wiersz(e) nagłówka).
.IP \-\-incsearch
Kolejne polecenia wyszukiwania będą "przyrostowe" ("\fIinc\fPremental")
tj. \fBless\fP będzie przechodził do następnego wiersza zawierającego wzorzec
wyszukiwania po każdym wpisywanym znaku wzorca.
.IP \-\-intr=\fIz\fP
Używa znaku \fIz\fP zamiast \(haX do przerwania odczytu, gdy wyświetlany jest
komunikat "Waiting for data". \fIz\fP musi być znakiem ASCII; to jest mieć
wartość pomiędzy 1 a 127 włącznie. Do przekazania znaku sterującego można
posłużyć się daszkiem (\(ha)), po którym należy podać pojedynczy znak.
.IP \-\-line\-num\-width=\fIn\fP
Ustawia minimalną szerokość pola numeru wiersza, stosowanego gdy działa
opcja \-N, na \fIn\fP znaków. Wartość domyślna to 7.
.IP \-\-modelines=\fIn\fP
.RS
Przed wyświetleniem pliku, \fBless\fP odczyta pierwszych \fIn\fP wierszy, starając
się odnaleźć \fImodeline\fP (wiersz trybu) kompatybilny z vimem. Gdy \fIn\fP
wynosi zero, \fBless\fP nie próbuje odnaleźć wierszy modeline. Używając
modeline, sam plik może określać pozycję tabulatorów, jakie mają być
stosowane przy jego wyświetlaniu.
.PP
Wiersz modeline zawiera, w dowolnym miejscu wiersza, nazwę programu ("vi",
"vim", "ex" lub "less"), następnie dwukropek, po którym może wystąpić słowo
"set" i na koniec zero lub więcej ustawień opcji. Jeśli wystąpi słowo "set",
ustawienia opcji są rozdzielone spacjami i kończą się na pierwszym
dwukropku. Jeśli słowo "set" nie występuje, ustawienia opcji mogą być
rozdzielone spacjami lub dwukropkami. Słowo "set" jest wymagane, gdy nazwą
programu jest "less", lecz jest opcjonalne, gdy nazwą programu jest jedna z
trzech pozostałych. Jeśli jakieś ustawienie opcji ma postać "tabstop=\fIn\fP"
lub "ts=\fIn\fP", to pozycje tabulatorów są ustawiane automatycznie tak, jak
gdyby podano opcję \-\-tabs=\fIn\fP. Prawidłowe wartości \fIn\fP opisano przy opcji
\-\-tabs.
.RE
.IP \-\-mouse
Włącza wprowadzanie myszą: przewijanie kółkiem myszy w dół przemieszcza się
w przód pliku, przewijanie w górę przemieszcza się wstecz pliku, kliknięcie
ustawia znacznik "#" na wiersz, na który kliknięto. Liczbę przewijanych
wierszy za pomocą kółka myszy można ustawić opcją \-\-wheel\-lines. Wejście
myszy działa tylko na terminalach obsługujących zgłaszanie myszy X11 i w
wersji \fBless\fP na Windowsa.
.IP \-\-MOUSE
Jak \-\-mouse, lecz kierunek przewijania za pomocą kółka myszy jest odwrócony.
.IP \-\-no\-keypad
Wyłącza wysyłanie sekwencji inicjalizacji i deinicjalizacji bloku klawiszy
numerycznych terminala. Jest to czasami pożądane, jeżeli łańcuchy
inicjujące/deinicjujące powodują zachowanie się klawiatury numerycznej w
niepożądany sposób.
.IP \-\-no\-histdups
Jeśli na liście historii istnieje już łańcuch identyczny jak wprowadzany
łańcuch wyszukiwania lub nazwa pliku, istniejąca kopia jest usuwana z listy
historii przed dodaniem nowej. W ten sposób podany łańcuch pojawi się na
liście historii jedynie jeden raz. Bez tej opcji łańcuch może pojawiać się
wielokrotnie.
.IP \-\-no\-number\-headers
Wierszom nagłówka (zdefiniowanym za pomocą opcji \-\-header) nie przypisuje
się numerów wierszy. Wiersz o numerze 1 otrzyma pierwszy wiersz występujący
po wierszach nagłówka.
.IP \-\-no\-search\-headers
Wyszukiwania nie obejmują wierszy i kolumn nagłówka.
.IP \-\-no\-vbell
Wyłącza wizualny dzwonek terminala.
.IP \-\-proc\-backspace
Jeśli jest ustawiona, znaki backspace są obsługiwane, jak gdyby nie
ustawiono opcji \-u, ani \-U. Oznacza to, że znak backspace przyległy do znaku
podkreślenia spowoduje wyświetlenie tekstu jako podkreślonego, a znak
backspace pomiędzy dwoma identycznymi znakami spowoduje wyświetlenie tekstu
jako pogrubionego. Opcja ta przesłania opcje \-u i \-U, co pozwala na kontrolę
wyświetlania znaków backspace niezależnie od tabulatorów i powrotów
karetki. Jeśli opcja nie jest ustawiona, wyświetlanie znaków backspace
kontrolują opcje \-u i \-U.
.IP \-\-PROC\-BACKSPACE
Jeśli jest ustawiona, znaki backspace są obsługiwane, jak gdyby ustawiono
opcję \-U tj. są traktowane jako znaki sterujące.
.IP \-\-proc\-return
Jeśli jest ustawiona, znaki powrotu karetki są obsługiwane, jak gdyby nie
ustawiono opcji \-u, ani \-U. Oznacza to, że powrót karetki występujący
bezpośrednio przed znakiem nowego wiersza jest usuwany. Opcja ta przesłania
opcje \-u i \-U, co pozwala na kontrolę wyświetlania powrotów karetki
niezależnie od znaków backspace i tabulatorów. Jeśli opcja nie jest
ustawiona, wyświetlanie powrotów karetki kontrolują opcje \-u i \-U.
.IP \-\-PROC\-RETURN
Jeśli jest ustawiona, znaki powrotu karetki są obsługiwane, jak gdyby
ustawiono opcję \-U tj. są traktowane jako znaki sterujące.
.IP \-\-proc\-tab
Jeśli jest ustawiona, tabulatory są obsługiwane, jak gdyby nie ustawiono
opcji \-U. Oznacza to, że tabulatory są przekształcane na spacje. Opcja ta
przesłania opcję \-U, co pozwala na kontrolę wyświetlania tabulatorów
niezależnie od znaków backspace i powrotów karetki. Jeśli opcja nie jest
ustawiona, wyświetlanie tabulatorów kontroluje opcja \-U.
.IP \-\-PROC\-TAB
Jeśli jest ustawiona, tabulatory są obsługiwane, jak gdyby ustawiono opcję
\-U tj. są traktowane jako znaki sterujące.
.IP \-\-redraw\-on\-quit
Przy kończeniu pracy, po wysłaniu łańcucha deinicjalizacji terminala,
odświeża całkowicie ostatni ekran. Na terminalach, w których łańcuch
deinicjalizacji powoduje przełączenie terminala z alternatywnego ekranu,
powoduje to pozostawienie widocznego ostatniego widoku bieżącego pliku, po
zakończeniu pracy \fBless\fP.
.IP \-\-rscroll=\fIz\fP
Opcja ta zmienia znak używany do oznaczania przyciętych wierszy. Może
zaczynać się dwuznakowym wskaźnikiem atrybutu, takim jak przy
LESSBINFMT. Jeśli nie ma wskaźnika atrybutu, używane jest standardowe
wyjście. Jeśli ustawi się go na "\-", przycinane wiersze nie są oznaczane.
.IP \-\-save\-marks
Zapisuje oznaczenia w pliku historii, dzięki czemu są one zachowywane
pomiędzy różnymi wywołaniami \fBless\fP.
.IP \-\-search\-options=\fI...\fP
Ustawia domyślne modyfikatory wyszukiwania. Wartość jest łańcuchem jednego
lub więcej ze znaków: E, F, K, N, R lub W. Ustawienie ich ma taki sam wpływ,
jak wprowadzenie danego znaku sterującego na początku każdego wzorca
wyszukiwania. Przykładowo, ustawienie \-\-search\-options=W jest równoważne
wprowadzaniu \(haW na początku każdego każdego wzorca. Wartość może zawierać
również cyfrę od 1 do 5, co ma taki sam wpływ, jak wprowadzenie \(haS z tą
cyfrą na początku każdego wzorca wyszukiwania. Wartość "\-" wyłącza wszystkie
domyślne modyfikatory.
.IP \-\-show\-preproc\-errors
Jeśli preprocesor utworzy dane, a następnie wyjdzie z niezerowym kodem
zakończenia, \fBless\fP wyświetli ostrzeżenie.
.IP \-\-status\-col\-width=\fIn\fP
Ustawia szerokość kolumny stanu, gdy działa opcja \-J. Domyślnie są to 2
znaki.
.IP \-\-status\-line
Jeśli wiersz jest oznaczony, podświetlany jest cały wiersz (a nie tylko
kolumna stanu). Podświetla również całe wiersze, których podświetlenie
wynika z użycia opcji \-w. Jeśli używana jest opcja \-\-use\-color, to wiersze
nie są podświetlane, tylko kolorowane.
.IP \-\-use\-backslash
Opcja zmienia interpretację opcji występujących za nią. Za opcją
\-\-use\-backslash, wszelkie znaki odwrotnego ukośnika w łańcuchu opcji są
usuwane, a następny znak jest traktowany literalnie. Pozwala to na
umieszczenie znaku dolara w łańcuchach opcji.
.IP \-\-use\-color
Włącza kolorowanie tekstu w wielu miejscach. Do zmiany kolorów służy opcja
\-D. Kolorowanie tekstu działa wyłącznie, jeśli terminal obsługuje sekwencje
ucieczki kolorowania ANSI (zgodnie z definicją w ECMA\-48 SGR; zob.
.br
.nh
https://www.ecma\-international.org/publications\-and\-standards/standards/ecma\-48).
.hy
.IP \-\-wheel\-lines=\fIn\fP
Ustawia liczbę wierszy przewijanych za pomocą kółka myszy, gdy działa opcja
\-\-mouse lub \-\-MOUSE. Domyślnie jest to 1 wiersz.
.IP \-\-wordwrap
Gdy nie korzysta się z opcji \-S, każdy wiersz będzie zawijany na spacji albo
tabulacji, gdy to tylko możliwe, dzięki czemu słowa nie będą dzielone
pomiędzy dwa wiersze. Domyślnym zachowaniem jest zupełny brak zawijania.
.IP \-\-
Argument wiersza poleceń "\-\-" oznacza koniec argumentów opcji. Wszelkie
argumenty następujące po nim są interpretowane jako nazwa pliku. Może być to
przydatne przy oglądaniu pliku którego nazwa zaczyna się od "\-" lub "+".
.IP +
Jeśli opcja wierszu poleceń zaczyna się od \fB+\fP, reszta opcji uważana jest
za początkowe polecenie \fBless\fP. Na przykład, +G mówi \fBless\fP, aby zaczął od
końca pliku zamiast od początku, a +/xyz mówi mu, aby zaczął od pierwszego
wystąpienia "xyz" w pliku. W przypadku szczególnym, +<liczba> działa
jak +<liczba>g, to jest, rozpoczyna wyświetlanie od określonego
numeru wiersza (zob. jednak zastrzeżenie przy poleceniu g powyżej). Jeśli
opcja zaczyna się od ++, początkowe polecenie odnosi się do każdego
oglądanego pliku, nie tylko pierwszego. Polecenia + opisywanej powyżej można
też użyć do ustawienia (lub zmiany) polecenia początkowego dla każdego
pliku.
.
.SH "WIERSZ EDYCJI"
Gdy wprowadzany jest wiersz poleceń u dołu ekranu (na przykład nazwa pliku
dla polecenia :e, albo wzór dla polecenia szukającego), do manipulowania nią
można użyć pewnych klawiszy. Większość poleceń ma formę alternatywną w
[nawiasach kwadratowych], której można użyć jeśli jakiś klawisz nie istnieje
na danej klawiaturze (proszę zauważyć, że postaci zaczynające się od ESC
mogą nie działać w niektórych systemach MS\-DOS i Windows, ponieważ ESC jest
znakiem kasowania wiersza). Każdy z tych specjalnych klawiszy można
wprowadzić dosłownie poprzedzając go znakiem dosłowności, \(haV lub
\(haA. Sam odwrotny ukośnik można też wprowadzić dosłownie, wprowadzając dwa
odwrotne ukośniki.
.IP "STRZAŁKA_W_LEWO [ ESC\-h ]"
Przesuwa kursor jedno miejsce w lewo.
.IP "STRZAŁKA_W_PRAWO [ ESC\-l ]"
Przesuwa kursor jedno miejsce w prawo.
.IP "\(haSTRZAŁKA_W_LEWO [ ESC\-b lub ESC\-STRZAŁKA_W_LEWO ]"
(To znaczy, CONTROL i STRZAŁKA_W_LEWO równocześnie). Przesuwa kursor o jedno
słowo w lewo.
.IP "\(haSTRZAŁKA_W_PRAWO [ ESC\-w lub ESC\-STRZAŁKA_W_LEWO ]"
(To znaczy, CONTROL i STRZAŁKA_W_LEWO równocześnie). Przesuwa kursor o jedno
słowo w prawo.
.IP "HOME [ ESC\-0 ]"
Przesuwa kursor na początek wiersza.
.IP "END [ ESC\-$ ]"
Przesuwa kursor na koniec wiersza.
.IP BACKSPACE
Usuwa znak na lewo od kursora lub anuluje polecenie jeśli wiersz poleceń
jest pusty.
.IP "DELETE lub [ ESC\-x ]"
Usuwa znak pod kursorem.
.IP "\(haBACKSPACE [ ESC\-BACKSPACE ]"
(To znaczy, CONTROL i BACKSPACE równocześnie). Usuwa jedno słowo na lewo od
kursora.
.IP "\(haDELETE [ ESC\-X lub ESC\-DELETE ]"
(To znaczy, CONTROL i DELETE równocześnie). Usuwa słowo pod kursorem.
.IP "STRZAŁKA_W_GÓRĘ [ ESC\-k ]"
Pobiera poprzedni wiersz z poleceniem. Jeśli wpisze się jakiś tekst, a
następnie wciśnie STRZAŁKĘ_W_GÓRĘ, pobrane będzie poprzednie polecenie
zaczynające się od tego tekstu.
.IP "STRZAŁKA_W_DÓŁ [ ESC\-j ]"
Pobiera następny wiersz z poleceniem. Jeśli wpisze się jakiś tekst, a
następnie wciśnie STRZAŁKĘ_W_DÓŁ, pobrane będzie następne polecenie
zaczynające się od tego tekstu.
.IP TABULATOR
Uzupełnia częściową nazwę pliku, znajdującą się na lewo od kursora. Jeśli
pasuje ona do więcej niż jednej nazwy pliku, do wiersza poleceń wprowadzane
jest pierwsze dopasowanie. Powtórne TABulatory przełączają cyklicznie
pozostałe nazwy plików. Jeśli dokończona nazwa pliku jest katalogiem,
dołączany jest do niej "/" (w systemach MS\-DOS dołączany jest "\e"). Do
określenia innego znaku, który należy dołączyć do nazwy katalogu, może być
użyta zmienna środowiskowa LESSSEPARATOR.
.IP "BACKTAB [ ESC\-TAB ]"
Tak jak TAB, ale przełącza pasujące nazwy plików w odwrotnym porządku.
.IP \(haL
Uzupełnia częściową nazwę pliku na lewo od kursora. Jeśli pasuje ona do
więcej niż jednej nazwy pliku, do wiersza poleceń wprowadzane są wszystkie
dopasowania (jeśli się mieszczą).
.IP "\(haU (Unix i OS/2) lub ESC (MS\-DOS)"
Usuwa cały wiersz polecenia lub anuluje polecenie jeśli wiersz poleceń jest
pusty. Jeśli zmieniono znak line\-kill w Uniksie na coś innego niż \(haU,
zamiast \(haU będzie używany tenże znak.
.IP \(haG
Usuwa cały wiersz z poleceniem i wraca do głównej zachęty.
.
.SH "PRZYPISANIA KLAWISZY"
Można zdefiniować swoje polecenia programu \fBless\fP, tworząc plik źródłowy
lesskey. Plik ten określa zestaw klawiszy poleceń oraz akcję powiązaną z
każdym klawiszem. Można również zmienić klawisze wiersza edycji (zob. WIERSZ
EDYCJI) i ustawić zmienne środowiskowe używane przez \fBless\fP. Więcej
szczegółów na temat formatu pliku \fBlesskey\fP(1) znajduje się w jego
podręczniku systemowym.
.PP
Jeśli ustawiona jest zmienna środowiskowa LESSKEYIN, \fBless\fP używa jej
[wartości] jako nazwy pliku źródłowego lesskey. W przeciwnym razie, \fBless\fP
szuka pliku źródłowego lesskey w standardowym miejscu. W systemach
uniksowych \fBless\fP szuka pliku lesskey zwanego "$XDG_CONFIG_HOME/lesskey"
lub "$HOME/.config/lesskey". W systemach MS\-DOS i Windows \fBless\fP szuka
pliku lesskey zwanego "$HOME/_lesskey", a jeśli go tam nie znalazł, pliku
lesskey zwanego "_lesskey" w każdym katalogu określonym przez zmienną
środowiskową PATH. W systemach OS/2 \fBless\fP szuka pliku lesskey zwanego
"$HOME/lesskey.ini", a jeśli go tam nie znalazł, pliku lesskey zwanego
"lesskey.ini" w każdym katalogu określonym przez zmienną środowiskową INIT,
a jeśli i tam go nie znalazł, szuka pliku lesskey zwanego "lesskey.ini" w
każdym katalogu określonym przez zmienną środowiskową PATH.
.PP
Przypisania klawiszy można także umieścić w ogólnosystemowym pliku źródłowym
lesskey. Jeśli dany klawisz zdefiniowano zarówno w pliku systemowym, jak i w
lokalnym, to priorytet mają przypisania lokalne. Jeśli ustawiono zmienną
środowiskową LESSKEYIN_SYSTEM, \fBless\fP używa jej jako nazwy systemowego
pliku z przypisaniami klawiszy. W przeciwnym razie szuka go w standardowym
miejscu: w systemach uniksowych jest to plik /usr/local/etc/syslesskey
(jednak jeśli \fBless\fP skompilowano z katalogiem przeznaczonym na
konfigurację systemu innym niż niż /usr/local/etc, to w nim właśnie znajdzie
się plik sysless). W systemach MS\-DOS i Windows, ogólnosystemowym plikiem
lesskey jest c:\e_syslesskey. W systemach OS/2, ogólnosystemowym plikiem
lesskey jest c:\esyslesskey.ini.
.PP
Poprzednie wersje \fBless\fP (przed v582) korzystały z plików lesskey w
formacie binarnym, utworzonych przez program \fBlesskey\fP. Obecnie nie ma
konieczności używania programu \fBlesskey\fP.
.
.SH "PREPROCESOR WEJŚCIA"
Dla \fIless\fP można zdefiniować "preprocesor wejścia". Zanim \fBless\fP otwiera
jakiś plik, daje najpierw zdefiniowanemu preprocesorowi wejścia szansę
zmodyfikowania sposobu w jaki wyświetlana jest zawartość pliku. Preprocesor
wejścia to po prostu wykonywalny program (lub skrypt powłoki), który
zapisuje zawartość pliku do innego pliku, zwanego plikiem
zastępującym. Następnie wyświetlana jest zawartość pliku zastępującego,
zamiast pliku oryginalnego. Użytkownikowi będzie się jednak wydawać, że
otwarty został oryginalny plik; to znaczy, \fBless\fP wyświetli oryginalną
nazwę pliku jako nazwę bieżącego pliku.
.PP
Preprocesor wejścia otrzymuje jeden argument wiersza poleceń, oryginalną
nazwę pliku wprowadzoną przez użytkownika. Powinien on stworzyć plik
zastępujący, a kiedy zakończy pracę, wypisać nazwę pliku zastępującego na
swoje standardowe wejście. Jeśli preprocesor wejścia nie wypisze nazwy pliku
zastępującego, \fBless\fP używa pliku oryginalnego, jak zwykle. Preprocesor
wejścia nie jest wywoływany przy oglądaniu standardowego wejścia. Aby
przygotować jakiś preprocesor, proszę ustawić zmienną środowiskową LESSOPEN
na wiersz poleceń, który wywoła ten preprocesor. Ten wiersz poleceń powinien
zawierać jedno wystąpienie łańcucha "%s", który zostanie zastąpiony nazwą
pliku podczas wywołania polecenia preprocesora.
.PP
Gdy \fBless\fP zamyka plik otworzony tym sposobem, wywoła inny program, zwany
postprocesorem wejścia, który może dokonać wszelkich pożądanych działań
czyszczących (jak usuwanie pliku zastępującego stworzonego przez
LESSOPEN). Aby przygotować jakiś preprocesor, należy ustawić zmienną
środowiskową LESSCLOSE na wiersz poleceń, która wywoła dany
postprocesor. Ten wiersz poleceń może zawierać dwa wystąpienia łańcucha
"%s"; pierwsze zostanie zastąpione oryginalną nazwą pliku, a drugie nazwą
pliku zastępującego wypisanego przez LESSOPEN.
.PP
Na przykład, w wielu systemach uniksowych, poniższe dwa skrypty pozwolą
przechowywać pliki w formie skompresowanej, ale nadal umożliwią oglądanie
ich bezpośrednio przy pomocy \fBless\fP:
.PP
lessopen.sh:
.br
  #! /bin/sh
.br
  case "$1" in
.br
  *.Z)	TEMPFILE=$(mktemp)
.br
  uncompress \-c $1 >$TEMPFILE 2>/dev/null
.br
  if [ \-s $TEMPFILE ]; then
.br
  echo $TEMPFILE
.br
  else
.br
  rm \-f $TEMPFILE
.br
  fi
.br
  ;;
.br
  esac
.PP
lessclose.sh:
.br
  #! /bin/sh
.br
  rm $2
.PP
Aby użyć tych skryptów, należy umieścić oba tam, skąd mogą być wykonywane i
ustawić LESSOPEN="lessopen.sh\ %s", oraz LESSCLOSE="lessclose.sh\ %s\ %s". Można napisać bardziej złożone skrypty LESSOPEN i LESSCLOSE,
akceptujące inne typy plików skompresowanych itd.
.PP
Możliwe jest także przygotowanie preprocesora wejścia posyłającego dane
bezpośrednio potokiem do \fBless\fP, zamiast wstawiania danych do pliku
zastępującego. Unika się w ten sposób potrzeby zdekompresowania całego pliku
zanim zacznie się go oglądać. Preprocesor wejścia działający w ten sposób
zwany jest potokiem wejściowym. Potok wejściowy, zamiast wypisywać nazwę
pliku wyjściowego na standardowe wyjście, wypisuje całą zawartość pliku
zastępującego na standardowe wyjście. Jeśli potok nie wypisze żadnych znaków
na standardowe wyjście, plik zastępujący nie istnieje i \fBless\fP użyje pliku
oryginalnego, jak zwykle. Aby użyć potoku wejściowego, należy zmienić
pierwszy znak w zmiennej środowiskowej LESSOPEN na kreskę pionową (|), aby
zaznaczyć, że preprocesor wejściowy jest potokiem. Podobnie jak w przypadku
niepotokowych preprocesorów wejścia. Łańcuch polecenia musi zawierać jedno
wystąpienie %s, które jest zastępowane nazwą wejściowego pliku.
.PP
Na przykład, w wielu systemach uniksowych, poniższy skrypt zadziała tak jak
poprzednie skrypty przykładowe:
.PP
lesspipe.sh:
.br
  #! /bin/sh
.br
  case "$1" in
.br
  *.Z)	uncompress \-c $1 2>/dev/null
.br
  ;;
.br
  *)	exit 1
.br
  ;;
.br
  esac
.br
  exit $?
.br
.PP
Aby użyć tego skryptu, należy go umieścić go tam, skąd może być wykonywany i
ustawić LESSOPEN="|lesspipe.sh %s".
.PP
Proszę zauważyć, że preprocesor nie może utworzyć pustego pliku, ponieważ
jest to interpretowane jako brak zastępnika i używany jest plik
oryginalny. Aby tego uniknąć, jeśli LESSOPEN zaczyna się od dwóch pionowych
kresek, zachowanie gdy wyjście jest puste, zależy od statusu
zakończenia. Jeśli wyjście jest puste i status zakończenia jest równy zero,
to puste wyjście jest uważane za tekst zastępczy. Jeśli wyjście jest puste,
a status zakończenia jest niezerowy, to używany jest oryginalny plik. Ze
względu na kompatybilność z poprzednimi wersjami \fBless\fP, jeśli LESSOPEN
zaczyna się jedynie od jednej pionowej kreski, status zakończenia
preprocesora jest ignorowany.
.PP
Gdy używa się potoku wejściowego, można użyć również postprocesora
LESSCLOSE, ale zwykle nie jest on potrzebny, ponieważ nie ma pliku
zastępującego który należałoby posprzątać. W tym przypadku nazwą pliku
zastępującego przekazywaną do postprocesora LESSCLOSE jest "\-".
.PP
Ze względu na kompatybilność z poprzednimi wersjami \fBless\fP, potok lub
preprocesor wejścia nie jest używany, jeśli \fBless\fP przegląda standardowe
wejście. Jednak jeśli pierwszym znakiem LESSOPEN jest kreska (\-),
preprocesor wejścia jest używany do standardowego wejścia i innych plików. W
takim przypadku kreska nie jest uważana za część polecenia
preprocesora. Jeśli przeglądane jest standardowe wejście, preprocesor
wejścia otrzyma nazwę pliku składającą się z pojedynczej
kreski. Analogicznie, jeśli pierwsze dwa znaki LESSOPEN to kreska pionowa i
kreska (|\-) lub dwie kreski pionowe i kreska (||\-), potok wejściowy jest
używany do standardowego wejścia i innych plików. Ponownie, kreska nie jest
w takim przypadku uważana za część polecenia potoku wejściowego.
.
.SH "NARODOWE ZESTAWY ZNAKÓW"
W pliku wejściowym istnieją trzy rodzaje znaków:
.IP "znaki normalne"
mogą być wyświetlane bezpośrednio na ekranie.
.IP "znaki sterujące"
nie powinny być wyświetlane bezpośrednio, ale można się ich spodziewać w
zwykłych plikach tekstowych (jak backspace i tabulacje).
.IP "znaki binarne"
nie powinny być wyświetlane bezpośrednio i nie spodziewamy się ich w plikach
tekstowych.
.PP
"Zestaw znaków" to po prostu opis tego, jakie znaki mają być uważane za
normalne, sterujące i binarne. Do wybrania zestawu znaków można użyć
zmiennej środowiskowej LESSCHARSET. Możliwymi wartościami LESSCHARSET są:
.IP ascii
BS, TAB, NL, CR i znak wysuwu do nowej strony są znakami sterującymi,
wszystkie znaki o wartościach pomiędzy 32 a 126 są normalnymi znakami, a
wszystkie pozostałe \- binarnymi.
.IP iso8859
Wybiera zestaw znaków ISO 8859. Jest to to samo, co ASCII, z wyjątkiem tego,
że znaki między 160 i 255 są traktowane jako normalne.
.IP latin1
To samo, co iso8859.
.IP latin9
To samo, co iso8859.
.IP dos
Wybiera zestaw znaków odpowiedni dla MS\-DOS\-u.
.IP ebcdic
Wybiera zestaw znaków EBCDIC.
.IP IBM\-1047
Wybiera zestaw znaków EBCDIC stosowany przez OS/390 Unix Services. W EBCDIC
jest to zestaw analogiczny do latin1. Podobny efekt można uzyskać ustawiając
w środowisku albo LESSCHARSET=IBM\-1047 albo LC_CTYPE=en_US.
.IP koi8\-r
Wybiera rosyjski zestaw znaków.
.IP next
Wybiera zestaw znaków odpowiedni dla komputerów NeXT.
.IP utf\-8
Wybiera kodowanie UTF\-8 zestawu znaków ISO 10646. UTF\-8 jest wyjątkowe,
ponieważ obsługuje znaki wielobajtowe w pliku wejściowym. Jest to jedyny
zestaw znaków obsługujący znaki wielobajtowe.
.IP windows
Wybiera zestaw znaków odpowiedni dla Microsoft Windows (cp 1251).
.PP
W wypadkach szczególnych może zajść potrzeba przystosowania \fBless\fP do
używania zestawu znaków innego niż te, które można wskazać przy pomocy
LESSCHARSET. Wówczas do zdefiniowania zestawu znaków należy użyć zmiennej
środowiskowej LESSCHARDEF. Powinna być ona ustawiona na łańcuch, którego
każdy znak określa jeden znak w zestawie znaków. Znak ".\&" używany jest dla
znaków normalnych, "c" dla sterujących i "b" dla binarnych. Można użyć
liczby dziesiętnej oznaczającej powtórzenie. Na przykład, "bccc4b.\&"
oznaczałoby, że znak [o kodzie] 0 jest binarny, 1, 2 i 3 są sterujące, 4, 5,
6 i 7 są binarne, a 8 jest normalny. Wszystkie znaki po ostatnim są
przyjmowane za takie same jak ostatni, znaki więc pomiędzy 9 a 255 byłby tu
normalne (jest to przykład, niekonieczne odpowiadający jakiemuś
rzeczywistemu zestawowi znaków).
.PP
Tabela poniższa pokazuje wartość LESSCHARDEF równoważną każdej z możliwych
wartości LESSCHARSET:
.
.RS 5m
.TS
l l.
ascii	8bcccbcc18b95.b
dos	8bcccbcc12bc5b95.b.
ebcdic	5bc6bcc7bcc41b.9b7.9b5.b..8b6.10b6.b9.7b
	9.8b8.17b3.3b9.7b9.8b8.6b10.b.b.b.
IBM\-1047	4cbcbc3b9cbccbccbb4c6bcc5b3cbbc4bc4bccbc
	191.b
iso8859	8bcccbcc18b95.33b.
koi8\-r	8bcccbcc18b95.b128.
latin1	8bcccbcc18b95.33b.
next	8bcccbcc18b95.bb125.bb
.TE
.RE
.PP
Jeśli ani LESSCHARSET ani LESSCHARDEF nie są ustawione, ale w zmiennych
środowiskowych LC_ALL, LC_TYPE lub LANG znaleziono jeden z łańcuchów
"UTF\-8", "UTF8", "utf\-8" lub "utf8", to domyślnym zestawem znaków jest
utf\-8.
.PP
Jeśli tego łańcucha nie znaleziono, ale wykorzystywany system obsługuje
interfejs \fBsetlocale\fP, \fBless\fP użyje setlocale do określenia zestawu
znaków. setlocale kontrolowane jest ustawieniem zmiennych środowiskowych
LANG lub LC_CTYPE.
.PP
Na koniec, jeśli interfejs \fIsetlocale\fP również nie jest dostępny, to
domyślnym zestawem znaków jest latin1.
.PP
Znaki binarne i sterujące wyświetlane są w odwróconych kolorach. Każdy taki
znak wyświetlany jest w notacji z daszkiem, jeśli to możliwe (np. \(haA dla
Control\-A). Notacja z daszkiem używana jest tylko jeśli odwrócenie trzeciego
bitu od końca daje normalny znak drukowalny. W przeciwnym razie znak jest
wyświetlany jako cyfra szesnastkowa w nawiasach ostrych. Format ten można
zmienić ustawiając zmienną środowiskową LESSBINFMT. LESSBINFMT może zaczynać
się od "*" i jednego znaku wybierającego atrybut wyświetlania: "*k" to
miganie, "*d" \- pogrubienie, "*u" \- podkreślenie, "*s" \- odwrócone kolory,
"*n" \- normalny. Jeśli LESSBINFMT nie zaczyna się od "*", przyjmowany jest
atrybut normalny. Reszta LESSBINFMT to łańcuch, który może zawierać jedną
sekwencję ucieczki w stylu printf (% plus x, X, o, d itd.). Na przykład,
jeśli LESSBINFMT ma wartość "*u[%x]", znaki binarne wyświetlane są jako
podkreślone liczby szesnastkowe otoczone nawiasami kwadratowymi. Wartością
domyślną, jeśli nie określono LESSBINFMT, jest
"*s<%02X>". Ostrzeżenie: wynik rozwinięcia znaków za pomocą
LESSBINFMT musi mieć mniej niż 31 znaków.
.PP
Jeśli zestawem znaków jest utf\-8, zmienna środowiskowa LESSUTFBINFMT działa
podobnie do LESSBINFMT, lecz stosuje się do punktów kodowych Unikodu, które
zostały prawidłowo odczytane, lecz są nieodpowiednie do wyświetlania (np. są
nieprzypisanymi punktami kodowymi). Jej domyślna wartość to
"<U+%04lX>". Proszę zauważyć, że LESSUTFBINFMT i LESSBINFMT
współdzielą ustawienie atrybutu wyświetlania ("*x"), zatem podanie takowego
wpłynie na obie; LESSUTFBINFMT jest odczytywane po LESSBINFMT, dlatego jej
ustawienie, jeśli wystąpi, będzie miało priorytet. Problematyczne liczby
ósemkowe w pliku UTF\-8 (pochodzące z obciętych sekwencji ósemkowych;
tworzące pełne, lecz nie będące najkrótszymi postaciami, sekwencje;
nieprawidłowe sekwencje ósemkowe; samotne końcowe ósemki) są wyświetlane
indywidualnie za pomocą LESSBINFMT, aby umożliwić diagnostykę nieprawidłowej
postaci pliku UTF\-8.
.PP
Jeśli zestawem znaków jest utf\-8, w rzadkich przypadkach przydatne może być
przesłonięcie definicji Unikodowej typu określonych znaków. Na przykład
znaki z obszaru prywatnego (Private Use Area) są zwykle traktowane jako
znaki sterujące, jednak jeśli korzysta się ze specjalnego fontu ze znakami
drukowalnymi w tym zakresie, można chcieć przekazać \fBless\fP, aby traktował
takie znaki jako drukowalne. Można to uczynić ustawiając zmienną
środowiskową LESSUTFCHARDEF na listę rozdzielonych przecinkami definicji
\fItypów znaków\fP. Każda definicja typu znaku składa się z jednego,
szesnastkowego punktu kodowego albo dwóch punktów kodowych rozdzielonych
kreską, po której występuje dwukropek i typ znaku. Każdy szesnastkowy punkt
kodowy może być opcjonalnie poprzedzony przez "U" lub "U+". Jeśli poda się
dwa punkty kodowe, typ jest ustawiany dla wszystkich znaków znajdujących się
pomiędzy tymi wartościami, włącznie z nimi samymi. Jeśli występuje wiele
wartości punktów kodowych rozdzielonych przecinkiem, muszą występować one w
rosnącej kolejności numerycznej. Znak typu może być jednym z:
.RS
.IP p
Zwykły znak drukowalny.
.IP w
Szeroki (na dwie spacje) znak drukowalny.
.IP b
Znak binarny (niedrukowalny).
.IP c
Znak składający (o zerowej szerokości).
.RE
.PP
Przykładowo, ustawienie LESSUTFCHARDEF na
.nf
.sp
	E000\-F8FF:p,F0000\-FFFFD:p,100000\-10FFFD:p
.sp
.fi
spowoduje ustawienie wszystkich znaków z obszaru prywatnego (Private Use
Area) na drukowalne.
.SH "ZNAKI ZACHĘTY"
Opcja \-P pozwala dostosować znaki zachęty do własnych upodobań. Łańcuch
podany opcji \-P zastępuje określony łańcuch zachęty. Pewne znaki w tym
łańcuchu są interpretowane w sposób szczególny. Mechanizm znaków zachęty
jest raczej skomplikowany, ażeby zapewniać elastyczność, ale zwykły
użytkownik nie musi rozumieć szczegółów konstruowania własnych łańcuchów
zachęty.
.sp
Znak procentu plus dowolny pojedynczy znak rozwijany jest zależnie od tego,
czym jest ten następny znak (poniższe odniesienia do rozmiaru pliku
wejściowego odnoszą się do rozmiaru po obróbce przez preprocesor, jeśli
korzysta się z preprocesora wejścia).
.IP %b\fIX\fP
Zastępowany przez przesunięcie bajtowe w bieżącym pliku wejściowym. Po b
następuje pojedynczy znak (pokazany jako \fIX\fP powyżej), który określa
wiersz, którego przesunięcia bajtowego należy użyć. Jeśli znakiem tym jest
"t", używane jest przesunięcie bajtowe wiersza wyświetlanego na górze
ekranu, "m" oznacza wiersz środkowy, "b" oznacza wiersz dolny, "B" oznacza
wiersz tuż przed dolnym, a "j" oznacza wiersz "docelowy", jak to określa
opcja \-j.
.IP %B
Zastępowany przez rozmiar bieżącego pliku wejściowego.
.IP %c
Zastępowany przez numer kolumny tekstu widniejącego w pierwszej kolumnie
ekranu.
.IP %d\fIX\fP
Zastępowany przez numer strony dla wskazanego wiersza pliku
wejściowego. Wiersz, który ma zostać użyty, określa \fIX\fP, tak jak w opcji
%b.
.IP %D
Zastępowany przez liczbę stron w pliku wejściowym, lub, co jest równoważne,
przez numer strony ostatniego wiersza pliku.
.IP %E
Zastępowany przez nazwę edytora (ze zmiennej środowiskowej VISUAL, lub
EDITOR jeśli VISUAL nie jest zdefiniowana). Zob. omówienie elementu LESSEDIT
poniżej.
.IP %f
Zastępowany przez nazwę bieżącego pliku wejściowego.
.IP %F
Zastępowany przez ostatnią składową nazwy bieżącego pliku wejściowego.
.IP %g
Zastępowany przez nazwę bieżącego pliku wejściowego, w postaci chronionej
przed powłoką. Jest to przydatne, gdy rozwinięty łańcuch będzie użyty w
poleceniu powłoki np. w LESSEDIT.
.IP %i
Zastępowany przez indeks bieżącego pliku w liście plików wejściowych.
.IP %l\fIX\fP
Zastępowany przez numer wiersza w pliku wejściowym. Wiersz, którego należy
użyć określany jest przez \fIX\fP, jak w opcji %b.
.IP %L
Zastępowany przez numer wiersza ostatniego wiersza w pliku wejściowym.
.IP %m
Zastępowany przez całkowitą liczbę plików wejściowych.
.IP %p\fIX\fP
Zastępowany przez pozycję procentową w bieżącym pliku wejściowym, według
przesunięć w bajtach. Wiersz, którego należy użyć określany jest przez \fIX\fP,
jak w opcji %b.
.IP %P\fIX\fP
Zastępowany przez pozycję procentową w bieżącym pliku wejściowym, według
liczby wierszy.
.IP %s
To samo co %B.
.IP %t
Powoduje, że wszystkie spacje występujące na końcu są usuwane. Zwykle
używane na końcu łańcucha, ale może się pojawić gdziekolwiek.
.IP %T
Zwykle rozwijany do słowa "file" (plik). Jednak przy przeglądaniu plików
poprzez listę tagów za pomocą opcji \-t, jest rozwijany do słowa "tag".
.IP %x
Zastępowany nazwą następnego pliku wejściowego w liście.
.PP
Jeśli jakikolwiek z elementów jest nieznany (na przykład rozmiar pliku,
jeśli wejściem jest potok), zamiast niego wypisywany jest znak zapytania.
.PP
Format łańcucha zachęty można zmieniać zależnie od pewnych
warunków. Pytajnik plus pojedynczy znak zachowuje się jak "IF"; zależnie od
tego znaku rozpatrywany jest warunek. Jeśli warunek jest prawdziwy,
wszystkie znaki następujące po znaku zapytania i znaku warunku, aż do
kropki, są umieszczane w zachęcie. Jeśli warunek jest fałszywy, znaki te nie
są tam umieszczane. Dwukropka występującego między znakiem zapytania i
kropką można użyć do zaznaczenia "ELSE"; wszystkie znaki pomiędzy
dwukropkiem i kropką są włączane do łańcucha wtedy i tylko wtedy, gdy
warunek IF jest fałszywy. Znakami warunku (następującymi po znaku zapytania)
mogą być:
.IP ?a
Prawda jeśli już włączono do zachęty jakieś znaki.
.IP ?b\fIX\fP
Prawda jeśli znane jest przesunięcie bajtowe określonego wiersza.
.IP ?B
Prawda jeśli znany jest rozmiar bieżącego pliku wejściowego.
.IP ?c
Prawda jeśli tekst jest przesunięty w poziomie (%c jest niezerowe).
.IP ?d\fIX\fP
Prawda jeśli znany jest numer strony dla podanego wiersza.
.IP ?e
Prawda jeśli osiągnięto koniec pliku.
.IP ?f
Prawda jeśli istnieje nazwa pliku wejściowego (tzn. wejście nie jest
potokiem).
.IP ?l\fIX\fP
Prawda jeśli znany numer określonego wiersza.
.IP ?L
Prawda jeśli znany jest numer ostatniego wiersza pliku.
.IP ?m
Prawda jeśli jest więcej niż jeden plik wejściowy.
.IP ?n
Prawda jeśli jest to pierwsza zachęta w nowym pliku wejściowym.
.IP ?p\fIX\fP
Prawda jeśli znana jest, liczona według przesunięć bajtowych, pozycja
procentowa w pliku określonego wiersza.
.IP ?P\fIX\fP
Prawda jeśli znana jest, liczona według liczby wierszy, pozycja procentowa w
pliku określonego wiersza.
.IP ?s
To samo co "?B".
.IP ?x
Prawda jeśli istnieje następny plik wejściowy (to jest, bieżący plik nie
jest ostatnim).
.PP
Wszystkie znaki inne niż znaki specjalne (znak zapytania, dwukropek, kropka
i odwrotny ukośnik) stają się bez zmian częścią zachęty. Wszystkie znaki
specjalne można umieścić w zachęcie dosłownie, poprzedzając je odwrotnym
ukośnikiem.
.PP
Kilka przykładów:
.sp
?f%f:Standardowe wejście.
.sp
Ta zachęta wypisuje nazwę pliku, jeśli jest znana, w przeciwnym razie
łańcuch "Standardowe wejście".
.sp
?f%f \&.?ltWiersz %lt:?pt%pt\e%:?btBajt %bt:\-...
.sp
Ta zachęta wypisze nazwę pliku, jeśli jest znana. Po nazwie pliku następuje
numer wiersza, jeśli znany, w przeciwnym razie pozycja procentowa, jeśli
znana, w przeciwnym razie przesunięcie bajtowe, jeśli znane. W przeciwnym
razie wypisywany jest myślnik. Proszę zauważyć, że każdy znak zapytania ma
odpowiadającą mu kropkę, i że % po %pt jest wstawiony dosłownie poprzez
poprzedzenie go odwrotnym ukośnikiem.
.sp
?n?f%f\ .?m(%T %i of %m)\ ..?e(END)\ ?x\-\ Next\e:\ %x..%t";
.sp
To wypisuje nazwę pliku, jeśli jest to pierwsza zachęta w pliku, plus
komunikat "file N of N", jeśli istnieje więcej niż jeden plik
wejściowy. Następnie, jeśli jesteśmy na końcu pliku, wypisywany jest łańcuch
"(END)" plus nazwa następnego pliku, jeśli istnieje. Na końcu obcinane są
wszelkie końcowe spacje. Jest to zachęta domyślna. Dla odniesienia, poniżej
podano wartości domyślne pozostałych dwóch zachęt (odpowiednio \-m i
\-M). Każda podzielona jest tu na dwa wiersze, ale tylko dla czytelności.
.nf
.sp
?n?f%f\ .?m(%T\ %i\ of\ %m)\ ..?e(END)\ ?x\-\ Next\e:\ %x.:
	?pB%pB\e%:byte\ %bB?s/%s...%t
.sp
?f%f\ .?n?m(%T\ %i\ of\ %m)\ ..?ltlines\ %lt\-%lb?L/%L.\ :
	byte\ %bB?s/%s.\ .?e(END)\ ?x\-\ Next\e:\ %x.:?pB%pB\e%..%t
.sp
.fi
A tu jest domyślny komunikat wypisywany przez polecenie =:
.nf
.sp
?f%f\ .?m(%T\ %i\ of\ %m)\ .?ltlines\ %lt\-%lb?L/%L.\ .
	byte\ %bB?s/%s.\ ?e(END)\ :?pB%pB\e%..%t
.fi
.PP
Rozwijanie zachęt jest używane również do innego celu: jeśli zdefiniowano
zmienną środowiskową LESSEDIT, używana jest ona jako polecenie do wykonania
w momencie wywołania polecenia v. Łańcuch w LESSEDIT rozwijany jest tak samo
jak łańcuch zachęty. Domyślna wartość LESSEDIT to:
.nf
.sp
	%E\ ?lm+%lm.\ %g
.sp
.fi
Proszę zauważyć, że rozwijane jest to do nazwy edytora, plus znak + i numer
wiersza, plus nazwa pliku w postaci chronionej przed powłoką. Jeśli edytor
użytkownika nie akceptuje składni "+numer_wiersza", albo ma inne różnice w
składni wywołania, można zmienić zmienną LESSEDIT żeby zmodyfikować
zachowanie domyślne.
.
.SH BEZPIECZEŃSTWO
Gdy zmienna środowiskowa LESSSECURE jest ustawiona na 1, \fBless\fP pracuje w
trybie "bezpiecznym". Oznacza to, że następujące możliwości są wyłączone:
.RS
.IP !
polecenie powłoki
.IP #
polecenie powłoki w stylu zachęty
.IP |
polecenie potokowe
.IP :e
polecenie oglądania nowego pliku
.IP v
polecenie edycyjne
.IP "s  \-o"
plik logów
.IP \-k
używanie plików lesskey
.IP \-t
używanie plików z tagami
.IP
metaznaki w nazwach plików, takie jak *
.IP
uzupełnianie nazwy pliku (TAB, \(haL)
.IP
plik historii
.RE
.PP
less może także zostać skompilowany na stałe w trybie "bezpiecznym".
.
.SH "KOMPATYBILNOŚĆ Z MORE"
Jeśli zmienna środowiskowa LESS_IS_MORE jest ustawiona na 1 lub gdy program
jest wywołany z dowiązania nazwanego "more", \fBless\fP zachowuje się (niemal)
w zgodności z opisem polecenia \fBmore\fP(1) z normy POSIX. W tym trybie,
odmienne zachowanie programu less przejawia się w następujących
okolicznościach:
.PP
Opcja \-e działa inaczej. Gdy opcja \-e nie jest ustawiona, \fBless\fP zachowuje
się tak, jak gdyby ustawiona była opcja \-e. Gdy opcja \-e jest ustawiona,
\fBless\fP zachowuje się tak, jak gdyby ustawiona była opcja \-E.
.PP
Opcja \-m działa inaczej. Gdy opcja \-m nie jest ustawiona, używana jest
średnia zachęta i jest ona poprzedzona łańcuchem "\-\-More\-\-". Gdy opcja \-m
jest ustawiona, używana jest krótka zachęta.
.PP
Opcja \-n działa jak opcja \-z. Zwykłe zachowanie opcji \-n jest w tym trybie
niedostępne.
.PP
Parametr opcji \-p jest traktowany jak polecenie \fBless\fP, a nie wzorzec
wyszukiwania.
.PP
Zmienna środowiskowa LESS jest ignorowana, a w jej miejscu stosowana jest
zmienna środowiskowa MORE.
.
.SH "ZMIENNE ŚRODOWISKOWE"
Zmienne środowiskowe mogą być określone albo w środowisku systemu, jak
zwykle, albo w pliku \fBlesskey\fP(1). Jeśli zmienne środowiskowe zdefiniowano
w więcej niż jednym miejscu, to zmienne zdefiniowane w lokalnym pliku
lesskey mają priorytet nad zmiennymi ze środowiska systemu, które z kolei ma
priorytet nad zmiennymi zdefiniowanymi w zdefiniowanymi w systemowym pliku
lesskey.
.IP COLUMNS
Ustawia liczbę kolumn na ekranie. Ma priorytet na liczbą kolumn określoną
przez zmienną TERM (jednak jeśli korzysta się z systemu okien obsługującego
TIOCGWINSZ lub WIOCGETD, to pojęcie rozmiaru ekranu określone przez ten
system jest nadrzędne w stosunku do zmiennych środowiskowych LINES i
COLUMNS).
.IP EDITOR
Nazwa edytora (używanego dla polecenia v).
.IP HOME
Nazwa katalogu domowego użytkownika (używana do znalezienia pliku lesskey w
systemach uniksowych i OS/2).
.IP "HOMEDRIVE, HOMEPATH"
Złożenie zmiennych środowiskowych HOMEDRIVE i HOMEPATH tworzy nazwę katalogu
domowego użytkownika, jeśli nie zdefiniowano zmiennej HOME (tylko w wersji
dla Windows).
.IP INIT
Nazwa katalogu inicjalizacji użytkownika (używana do znalezienia pliku
lesskey w systemach OS/2).
.IP LANG
Język określający zestaw znaków.
.IP LC_CTYPE
Język określający zestaw znaków.
.IP LESS
Opcje które są przekazywane \fBless\fP automatycznie.
.IP LESSANSIENDCHARS
Znaki, które mogą kończyć sekwencje ANSI sterujące kolorem (domyślnie "m").
.IP LESSANSIMIDCHARS
Znaki, które mogą pojawić się miedzy znakiem ESC, a znakiem końcowym w
sekwencji ANSI sterującej kolorem (domyślnie "0123456789:;[?!"\(aq#%()*+\ 
.IP LESSBINFMT
Format wyświetlania znaków niedrukowalnych i niesterujących.
.IP LESSCHARDEF
Określa zestaw znaków.
.IP LESSCHARSET
Wybiera predefiniowany zestaw znaków.
.IP LESSCLOSE
Wiersz poleceń wywołujący (opcjonalny) postprocesor wejścia.
.IP LESSECHO
Nazwa programu lessecho (domyślnie "lessecho"). Program lessecho używany
jest do rozwijania metaznaków, takich jak * czy ?, w nazwach plików w
systemach uniksowych.
.IP LESSEDIT
Prototypowy łańcuch dla edytora (używany dla polecenia v). Zob. omówienie w
sekcji ZNAKI ZACHĘTY.
.IP LESSGLOBALTAGS
Nazwa polecenia wykorzystywanego przez opcję \-t do znalezienia tagów
globalnych. Normalnie powinno to być ustawione na "global", jeśli system ma
polecenie \fBglobal\fP(1). Jeśli nie jest ustawione, tagi globalne nie są
używane.
.IP LESSHISTFILE
Nazwa pliku historii, używanego do pamiętania poleceń wyszukiwania i poleceń
powłoki, pomiędzy wywołaniami \fBless\fP. Jeśli jest ustawiony na "\-" lub
"/dev/null", plik historii nie jest używany. Wartość domyślna zależy od
systemu operacyjnego, lecz wynosi zwykle:
.RS
.IP "Linux i Unix"
"$XDG_STATE_HOME/lesshst" lub "$HOME/.local/state/lesshst" lub
"$XDG_DATA_HOME/lesshst" lub "$HOME/.lesshst".
.IP "Windows i MS\-DOS"
"$HOME/_lesshst".
.IP OS/2
"$HOME/lesshst.ini" lub "$INIT/lesshst.ini".
.RE
.IP LESSHISTSIZE
Maksymalna liczba poleceń zachowywanych w pliku historii. Domyślnie: 100.
.IP LESSKEYIN
Nazwa domyślnego pliku \fIźródłowego lesskey\fP.
.IP LESSKEY
Nazwa domyślnego pliku \fIbinarnego lesskey\fP (nieużywane, jeśli istnieje
"$LESSKEYIN").
.IP LESSKEYIN_SYSTEM
Nazwa domyślnego systemowego pliku \fIźródłowego lesskey\fP.
.IP LESSKEY_SYSTEM
Nazwa domyślnego systemowego pliku \fIbinarnego lesskey\fP (nieużywane, jeśli
istnieje "$LESSKEYIN_SYSTEM").
.IP LESSMETACHARS
Lista znaków uważanych za metaznaki przez powłokę.
.IP LESSMETAESCAPE
Przedrostek, który less doda przed każdym metaznakiem w poleceniach
wysyłanych do powłoki. Jeśli LESSMETAESCAPE jest łańcuchem pustym, polecenia
zawierające metaznaki nie będą przekazywane powłoce.
.IP LESSOPEN
Wiersz poleceń wywołujący (opcjonalny) preprocesor wejścia.
.IP LESSSECURE
Uruchamia less w trybie "bezpiecznym". Zob. omówienie w sekcji
BEZPIECZEŃSTWO.
.IP LESSSEPARATOR
Łańcuch do dołączenia do nazwy katalogu przy uzupełnianiu nazwy pliku.
.IP LESSUTFBINFMT
Format wyświetlania niedrukowalnych punktów kodowych Unikodu.
.IP LESSUTFCHARDEF
Przesłania typ podanych znaków Unikodu.
.IP LESS_COLUMNS
Ustawia liczbę kolumn na ekranie. W przeciwieństwie do zmiennej COLUMNS, ma
pierwszeństwo nad systemowym wyobrażeniem o rozmiarze ekranu, tak więc może
posłużyć do zajęcia przez \fBless\fP szerokości mniejszej niż pełna szerokość
ekranu. Jeśli jest ustawiona na liczbę ujemną, ustawia liczbę kolumn na o
tyle mniejszą od faktycznej szerokości ekranu.
.IP LESS_LINES
Ustawia liczbę wierszy na ekranie. W przeciwieństwie do zmiennej LINES, ma
pierwszeństwo nad systemowym wyobrażeniem o rozmiarze ekranu, tak więc może
posłużyć do zajęcia przez \fBless\fP wysokości mniejszej niż pełna wysokość
ekranu. Jeśli jest ustawiona na liczbę ujemną, ustawia liczbę wierszy na o
tyle mniejszą od faktycznej wysokości ekranu. Gdy jest ustawiona, \fBless\fP
odświeża cały ekran przy każdym poleceniu ruchu, tak więc przewijanie może
być wolniejsze.
.IP LESS_DATA_DELAY
Czas (w milisekundach), po jakim, po odczycie danych z wejścia, wyświetlony
zostanie komunikat "Waiting for data" (oczekiwanie na dane). Domyślnie: 4000
(4 sekundy).
.IP LESS_IS_MORE
Emuluje polecenie \fBmore\fP(1).
.IP LESS_TERMCAP_xx
Gdzie "xx" są dwoma dowolnymi znakami; przesłania definicję możliwości
terminala termcap dla zadanego "xx"
.IP LINES
Ustawia liczbę wierszy na ekranie. Ma priorytet nad liczbą wierszy określoną
przez zmienną TERM (jednak jeśli korzysta się z systemu okien obsługującego
TIOCGWINSZ lub WIOCGETD, to pojęcie rozmiaru ekranu określone przez ten
system jest nadrzędne w stosunku do zmiennych środowiskowych LINES i
COLUMNS).
.IP MORE
Opcje które są przekazywane \fBless\fP automatycznie, gdy program działa w
trybie kompatybilności z \fBmore\fP.
.IP PATH
Ścieżka szukania użytkownika (używana do znalezienia pliku lesskey w
systemach MS\-DOS i OS/2).
.IP SHELL
Powłoka używana przy wykonywaniu polecenia !\& oraz do rozwijania nazw
plików.
.IP TERM
Typ terminala na którym uruchamiany jest \fBless\fP.
.IP VISUAL
Nazwa edytora (używanego dla polecenia v).
.IP XDG_CONFIG_HOME
Możliwe położenie pliku \fBlesskey\fP; zob. rozdział PRZYPISANIA KLAWISZY.
.IP XDG_DATA_HOME
Możliwe położenie pliku historii; zob. opis zmiennej środowiskowej
LESSHISTFILE.
.IP XDG_STATE_HOME
Możliwe położenie pliku historii; zob. opis zmiennej środowiskowej
LESSHISTFILE.
.
.SH "ZOBACZ TAKŻE"
\fBlesskey\fP(1), \fBlessecho\fP(1)
.
.SH PRAWA AUTORSKIE
Copyright (C) 1984\-2023 Mark Nudelman
.PP
less jest częścią projektu GNU i stanowi wolne oprogramowanie. Można go
rozprowadzać dalej i/lub modyfikować na warunkach albo (1) Powszechnej
Licencji Publicznej GNU, wydanej przez Fundację Wolnego Oprogramowania, albo
(2) Licencji Less. Szczegóły dotyczące rozprowadzania znajdują się w pliku
README pakietu dystrybucyjnego less. Wraz z less powinieneś otrzymać
egzemplarz Powszechnej Licencji Publicznej GNU (GNU General Public License)
\- zobacz plik COPYING. Jeśli nie \- napisz do Free Software Foundation, 59
Temple Place, Suite 330, Boston, MA 02111\-1307, USA. Powinieneś także
otrzymać kopię Licencji Less \- zobacz plik LICENSE.
.PP
less rozpowszechniany jest z nadzieją, iż będzie użyteczny \- jednak BEZ
JAKIEJKOLWIEK GWARANCJI, nawet domyślnej gwarancji PRZYDATNOŚCI HANDLOWEJ
albo PRZYDATNOŚCI DO OKREŚLONYCH ZASTOSOWAŃ. W celu uzyskania bliższych
informacji sięgnij do Powszechnej Licencji Publicznej GNU.
.
.SH AUTOR
.
Mark Nudelman
.br
Błędy prosimy zgłaszać pod adresem https://github.com/gwsw/less/issues
.br
Więcej informacji można znaleźć na witrynie macierzystej programu less:
.br
https://greenwoodsoftware.com/less
.PP
.SH TŁUMACZENIE
Autorami polskiego tłumaczenia niniejszej strony podręcznika są:
Gwidon S. Naskrent <naskrent@hoth.amu.edu.pl>,
Wojtek Kotwica <wkotwica@post.pl>
i
Michał Kułach <michal.kulach@gmail.com>
.
.PP
Niniejsze tłumaczenie jest wolną dokumentacją. Bliższe informacje o warunkach
licencji można uzyskać zapoznając się z
.UR https://www.gnu.org/licenses/gpl-3.0.html
GNU General Public License w wersji 3
.UE
lub nowszej. Nie przyjmuje się ŻADNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI.
.PP
Błędy w tłumaczeniu strony podręcznika prosimy zgłaszać na adres listy
dyskusyjnej
.MT manpages-pl-list@lists.sourceforge.net
.ME .
