.\" Translation (c) 1998 Jarek Woloszyn <yossa@dione.ids.pl>
.\" Translation update: Robert Luberda <robert@debian.org>, May 2003, gpm 1.19.6
.\" {PTM/JW/0.1/26-09-1998/"kopiowanie i wklejanie, serwer myszy"}
.\" $Id: gpm.8,v 1.2 2003/05/19 10:14:22 robert Exp $
.\"
.TH GPM 8 "październik 2001"
.UC 4
.SH NAZWA
gpm \- narzędzie kopiowania i wklejania oraz serwer myszy
.SH SKŁADNIA
.B gpm
[
.I opcje
]
.br
.SH OPIS
\fI Uwaga! To tłumaczenie może być nieaktualne!\fP
.PP
Ten program stara się być użytecznym serwerem myszy dla aplikacji
uruchamianych na konsoli linuksowej. Bazuje on na pakiecie
"selection" i część jego kodu pochodzi właśnie z selection.
Ten pakiet ma być zamiennikiem programu "selection" jako mechanizmu kopiowania i
wklejania, a także zapewnia dodatkowe usługi.
"Selection" było pierwszą implementacją mechanizmu kopiowania i wklejania
w Linuksie, używającą dwóch przycisków myszy. Zaznaczony tekst będzie
dalej w tym dokumencie nazywany zaznaczeniem (ang. selection). Poniższe
informacje zostały wzięte z pliku texinfo, który nadal jest polecanym
źródłem informacji.

.LP
Plik wykonywalny gpm ma działać jako demon (tak więc gpmd byłoby dla niego
lepszą nazwą). Ta część opisuje opcje w linii poleceń gpm, a funkcje programu
opisuje kolejna część.

.LP
Z powodu ograniczeń wywołania systemowego "ioctl(TIOCLINUX)", gpm musi
być uruchamiany przez administratora. Ograniczenia zostały dodane w
ostatnich jądrach 1.1, w celu usunięcia błędu ochrony związanego z
zaznaczaniem i robieniem zrzutów ekranowych.

.LP
Serwer może być ustawiony, tak by pasował do gustu użytkownika i dowolne
aplikacje używające myszy odziedziczą te ustawienia. W wersjach od
1.02 aż do 1.19.2, właściwości myszy mogły być zmieniane przez każdego użytkownika
logującego się na konsoli systemowej. Ze względów bezpieczeństwa ta opcja nie jest
już dostępna.

.LP
Od wersji 0.97 serwer sam umieszcza się w tle. Aby usunąć gpm z pamięci
wywołaj go jeszcze raz z opcją `\-k', chociaż `killall gpm' może być lepszym
wyjściem.

.LP
.SH POLECENIA SPECJALNE

.LP
Wersja 1.10 dodała możliwość wykonywania poleceń specjalnych w odpowiednich
warunkach. Standardowo jest to reboot lub zatrzymanie systemu, ale
użytkownik może ustawić własne. Możliwość wywoływania poleceń jest ciekawa
dla programistów, gdyż pozwala na czyste wyłączenie komputera, kiedy
klawiatura jest zablokowana i niedostępna jest sieć, w celu przywrócenia
systemu do stanu używalności.

.LP
Polecenia specjalne są włączane przez potrójne kliknięcie lewym i prawym
przyciskiem -- bardzo nietypowe przy normalnym używaniu myszy. Najprościej
jest je wykonać trzymając jeden przycisk i trzykrotnie klikając drugim.
Kiedy wykonywanie specjalnych komend zostanie uruchomione, na konsoli pojawi się
wiadomość (i dwa dźwięki z głośniczka jeśli go posiadasz); jeśli użytkownik
puści wszystkie przyciski i wciśnie znowu jeden z nich w ciągu trzech
sekund, wtedy wykonane zostanie polecenie przypisane do tego przycisku.

.LP
Standardowe polecenia specjalne to:
.TP
lewy przycisk
Reboot systemu, przez zasygnalizowanie procesu inicjującego.
.TP
środkowy przycisk (jeśli jest)
Wykonuje `/sbin/shutdown \-h now'
.TP
prawy przycisk
Wykonuje `/sbin/shutdown \-r now'

.LP
Opcja `\-S' włącza wykonywanie poleceń specjalnych i pozwala na zmianę trzech
specjalnych poleceń. Aby zaakceptować standardowe polecenia użyj `\-S ""'
(podaje pusty argument). Aby podać swoje własne polecenia, użyj listy
rozdzielonej dwukropkami podając polecenia dla lewego, środkowego i prawego
przycisku. Jeśli jakieś polecenie jest puste, zostanie zinterpretowane
jako `wyślij sygnał do procesu inicjującego (init)'. Ta szczególna operacja
jest udostępniana w połączeniu z wykonywaniem poleceń zewnętrznych, ponieważ
czasem błąd programu uniemożliwia forkowanie; w takim rzadkim przypadku
programista powinien być w stanie wyłączyć system pomimo tego, a zabicie
procesu `init' jest jedyną możliwością zrobienia tego.

.LP
Jako przykład: `\-S ":telinit 1:/sbin/halt"', przypisuje zabicie `init'
lewemu przyciskowi, uruchomienie w trybie jednego użytkownika środkowemu
i zatrzymanie systemu prawemu przyciskowi.

.LP
Administratorzy systemu powinni oczywiście postępować bardzo ostrożnie
z tymi poleceniami, ponieważ gpm uruchamia się z prawami administratora.
Polecenia specjalne są dobre tylko w komputerach, gdzie fizyczny dostęp
do myszy jest możliwy tylko dla zaufanych osób.

.LP
.SH OPCJE LINII POLECEŃ

.LP
Opcje w linii poleceń są następujące:
.TP
\-a \fIaccel\fP
Ustawia przyspieszenie myszy kiedy pojedynczy ruch myszą jest dłuższy niż
\fIdelta\fP (zobacz \-d).
.TP
\-A [\fIlimit\fP]
Uruchamia z wyłączonym mechanizmem wklejania. Jest to pomyślna
jako środek bezpieczeństwa \- prawdopodobny wydaje się następujący
atak na system: ktoś wkleja do bufora selekcji złośliwe polecenie
powłoki (`rm \-rf /') włączając znak końca linii, a ofiara naciska
środkowy przycisk myszy...
W wersji 1.17.2 został wprowadzony bardziej ogólny mechanizm timeoutu \-
serwer gpm może samoczynnie wyłączyć mechanizm wklejania po pewnym czasie
nieaktywności. Aby włączyć ten tryb pracy, należy podać opcjonalny parametr \fIlimit\fP,
który zostanie zinterpretowany jako czas w sekundach, w którym bufor zaznaczenia
jest uważany za poprawny i możliwy do wklejania.
W wersji 1.15.7 został dodany prosty program `disable-paste'.
Jeżeli wiele użytkowników może pracować na konsoli systemowej, to dobrym
dodatkiem do pliku `/etc/profile' mogą być następujące linie:

.LP
`case $( /usr/bin/tty ) in
.br
/dev/tty[0-9]*) /usr/bin/disable-paste ;;
.br
esac'
.TP
\-b \fIbaud\fP
Ustawia prędkość (baud rate).
.TP
\-B \fIsekwencja\fP
Ustawia kolejność przycisków. ``123'' jest normalnym ustawieniem, ``321''
może być używane przez osoby leworęczne, a ``132'' może być użyteczne przy
myszy dwuprzyciskowej (zwłaszcza w emacsie). Wszystkie kombinacje są
dozwolone.
.TP
\-d \fIdelta\fP
Ustawia wartość delty. Kiedy pojedynczy ruch myszą jest dłuższy niż \fIdelta\fP,
\fIaccel\fP jest używane jako mnożnik. (Musi być większe lub równe 2).
.TP
\-D
Przy uruchamianiu nie uruchamia się automatycznie w tle i wypisuje
wiadomości do standardowego wyjścia błędów, a nie poprzez mechanizm
syslog. Jest to użyteczne w celu odpluskiwania; w poprzednich wersjach
było to robione za pomocą opcji kompilacji.
.TP
\-g \fInumer\fP
Używany z urządzeniami typu glidepoint, emuluje określony przycisk przez
stukanie w tabliczkę. \fInumer\fP musi wynosić `1', `2' lub `3' i określa numer
przycisku przed zmianą ustawień w opcji `\-B'. Ta opcja wiąże się z
dekodowaniem mman i ps2. Standardowo żaden przycisk nie jest emulowany,
ponieważ stukanie w tych urządzeniach jest niekompatybilne z normalnymi
myszkami ps2.
.TP
\-h
Pokazuje streszczenie opcji w linii poleceń.
.TP
\-i \fIinterwał\fP
Ustawia górny limit czasowy przy wielokrotnych kliknięciach. Jeśli czas
pomiędzy puszczeniem i wciśnięciem przycisku jest mniejszy niż ten \fIlimit\fP,
uważane jest za podwójne lub potrójne kliknięcie. Czas jest w milisekundach.
.TP
\-k
Usuwa działający gpm. Może być używane przez użytkowników myszy typu `bus'
w celu usunięcia gpm, przed uruchamianiem X\-ów (chyba że użyją opcji `\-R' lub
ograniczenie pojedynczego otwarcia zostanie usunięte z jądra).
.TP
\-l \fIcharset\fP
Wybiera tablicę (LUT) dla `inword()'. Argument charset jest listą znaków. `-'
jest używane do podania zakresu, a `\\ ' do `eskejpowania' następnego znaku lub
zapewnienia kodu ósemkowego. Tylko widoczne znaki mogą pojawić się w \fIcharset\fP,
ponieważ znaki specjalne nie mogą pojawić się w pamięci video w trybie
tekstowym podczas kopiowania zaznaczenia.
.TP
\-m \fIfilename\fP
Wybiera urządzenie myszy. Standardowo jest to `/dev/mouse'.
.TP
\-M
Włącza tryb wielu urządzeń. Deamon będzie czytał dwa różne urządzenia myszy.
Każda następna opcja odnosi się do drugiego urządzenia, a każda wcześniejsza
do pierwszego. Ta opcja automatycznie uruchamia ``powielacz'' (opcja `\-R').
.TP
\-o \fIlista\-opcji\-dodatkowych\fP
Opcja ta działa podobnie do opcji ``\-o'' polecenia mount \- pozwala
określić listę ``dodatkowych opcji'', specyficznych dla danego
typu myszy. Lista ta jest rozdzielona przecinkami. Opcje
`dtr', `rts' lub `both' są używane przy inicjalizacji myszy typu
serial do włączenia linii modemu; opcje te są zgodne ze wcześniejszymi
wersjami gpm, jednakże używanie \-o dtr z urządzeniami myszy nie będącymi typu
serial, może teraz generować błąd.
.TP
\-p
Włącza widoczny wskaźnik podczas zaznaczania. Tak zachowuje się
selection-1.7, lecz czasem jest to denerwujące.
Standardowo wskaźnik nie jest pokazywany, co może być równie denerwujące.
.TP
\-r \fInumer\fP
Ustawia czułość. Wyższa czułość jest używana do szybszego ruchu kursora.
.TP
\-R\fInazwa\fP
Zmienia gpm, aby działał jako powielacz: wszystkie dane od myszy w trybie
graficznym zostaną przekazane do kolejki fifo /dev/gpmdata w protokole \fInazwa\fP.
W szczególności można użyć tych samych nazw, jak dla opcji `\-t', aczkolwiek
tryb powtarzania dla pewnych protokołów może jeszcze nie być zaimplementowany.
Dodatkowo, można podać `raw' jako \fInazwa\fP, aby uzyskać powtarzanie bajt po bajcie
bez jakiejkolwiek translacji protokołów.
Jeżeli nie podano \fInazwy\fP, to wartością domyślną jest `msc'.
Używając gpm w trybie powtarzania można skonfigurować serwer X do
używania jego kolejki jako urządzenia myszy. Ta opcja jest przydatna dla
właścicieli myszy typu bus w celu ominięcia ograniczeń pojedynczego otwarcia.
To pozwala w prosty sposób poradzić sobie z głupimi myszami, mogącymi działać
w dwóch trybach, co zmusza cię do trzymania środkowego przycisku w czasie
zmiany trybu graficznego. Ta opcja jest włączana przez opcję `\-M'.
.TP
\-s \fInumer\fP
Ustawia częstotliwość próbkowania dla urządzenia myszy.
.TP
\-S \fIpolecenia\fP
Włącza przetwarzanie poleceń specjalnych i opcjonalnie ustawia polecenia
specjalne (przez listę oddzieloną dwukropkami). Zobacz wyżej na dokładniejszy
opis poleceń specjalnych.
.TP
\-t \fInazwa\fP
Ustawia typ myszy. Użyj `\-t help', aby uzyskać listę możliwych typów.
Od wersji 1.18.1 lista ta pokazuje także, które protokoły są
dostępne jako `powielniki' (patrz opis opcji \-R powyżej),
oznaczając je gwiazdką (``*'').
.TP
\-v
Pokazuje informację o wersji i kończy działanie.
.TP
\-V \fIverbosity increment\fP
Zwiększa lub zmniejsza maksymalny poziom wiadomości, które będą
zapisywane w logu systemu. Podanie argumentu dodatniego spowoduje
zwiększenie liczby komunikatów. Można również podać argument ujemny
w celu wyciszenia programu; jednakże z powodu zasad \fBgetopt(3)\fP
argument ujemny musi być sklejony z opcją, tj. nie może być spacji
między opcją a argumentem (`\-V\-1', a nie `\-V \-1'). Argument tej opcji
jest opcjonalny i wynosi domyślnie 1. Domyślnym poziomem logowania
5 (`LOG_NOTICE').
.TP
\-2
Wymusza dwa przyciski. To oznacza, że środkowy przycisk (jeśli istnieje)
będzie działał jakby był prawym.
.TP
\-3
Wymusza trzy przyciski. Standardowo mysz jest uważana za dwuprzyciskową,
dopóki środkowy przycisk nie zostanie wciśnięty. Jeżeli są trzy przyciski,
prawy jest używany do rozszerzenia zaznaczenie, a środkowy do wklejenia.
Uwaga: jeśli użyjesz opcji \-3 z myszką dwuprzyciskową nie będziesz mógł
wkleić zaznaczenia.

.LP
.SH DZIAŁANIE

.LP
Aby zaznaczyć tekst wciśnij lewy przycisk i przeciągnij myszą.
Aby wkleić tekst na tej samej lub innej konsoli wciśnij środkowy przycisk.
Prawy przycisk jest używany do zmiany rozmiaru zaznaczenia (tak jak w `xterm').

.LP
Myszy dwuprzyciskowe używają prawego przycisku do wklejania,

.LP
Podwójne i potrójne kliknięcia zaznaczają cały wyraz lub całą linię. Użycie
opcji `\-p' jest polecane w celu uzyskania lepszej widoczności.

.LP
Jeśli po zawartości linii zaznaczona jest kończąca spacja i jeśli nie ma
w tej linii więcej tekstu, reszta linii zostanie zaznaczona automatycznie.
Jeśli zaznaczone jest kilka linii, zaznaczone spacje na końcach każdej z nich
zostaną usunięte z bufora zaznaczenia.

.LP
Cokolwiek pokazane na wirtualnej konsoli w zaznaczonym miejscu usunie
podświetlone zaznaczenie z ekranu, aby zachować integralność wyświetlania,
ale zawartość bufora zostanie nienaruszona.

.LP
Mechanizm zaznaczania jest wyłączony jeśli wirtualna konsola zostanie
ustawiona w tryb graficzny, np. w czasie uruchamiania X11, i zostanie
przywrócona przy powrocie do trybu tekstowego. (Zobacz część BŁĘDY poniżej).

.LP
.SH BŁĘDY
Serwer gpm może mieć problemy w czasie współdziałania z X-ami: jeśli Twoja mysz
jest urządzeniem z możliwością pojedynczego otwarcia (np. myszy typu bus),
powinieneś wyłączyć gpm przed uruchamianiem X\-ów, lub użyć opcji `\-R'
(zobacz wyżej). Aby wyłączyć gpm, użyj `gpm \-k'. Ten problem nie dotyczy
myszy typu serial.

.LP
Dwie instancje gpm nie mogą zostać uruchomione na tym samym systemie. Jeśli
masz dwie myszki użyj opcji `\-M' (zobacz wyżej).

.LP
Podczas gdy aktualna konsola jest w trybie graficznym, gpm jest uśpiony
dopóki nie powróci do trybu tekstowego (chyba że zostanie użyte `\-R').
Przez to nie będzie zwracał odpowiedzi klientom. Jednak jest to nietypowe, aby
programy wykorzystujące mysz, odczytywały ją na ukrytej konsoli.

.LP
.SH AUTORZY
.nf
Andrew Haylett <ajh@gec-mrc.co.uk> (oryginalny kod selection)
Alessandro Rubini <rubini@linux.it> (stary maintainer (wciąż bardzo pomaga))
Ian Zimmerman <itz@speakeasy.org> (stary maintainer)
Nico Schottelius <nico@schottelius.org> (maintainer)

A także bardzo wiele innych osób, które pomogły tworzyć selection i gpm.
.fi
.LP
.SH OPIEKUNOWIE

.LP
Obecnym opiekunem jest Nico Schottelius. Jednak bez pomocy
Alessandra Rubiniego i członków listy emailowej, on sam nie podołałby
zadaniu opiekowania się gpm. Adres lista emailowej dla developerów to
gpm@lists.linux.it. Więcej informacji o liście znajduje się w pliku
README, w części poświęconej dystrybucji źródeł gpm.

.LP
.SH PLIKI
.nf
/var/run/gpm.pid PID uruchomionego gpm
/dev/gpmctl      Gniazdko kontrolne dla klientów
/dev/gpmdata     Kolejka fifo zapisywana przez \fBpowielacz\fP (opcja `\-R').
.fi

.LP
.SH ZOBACZ TAKŻE
.nf
\fB mev(1)\fP      Prosty klient serwera gpm.
\fB gpm-root(1)\fP Program do obsługi komunikatów kontrolnych myszy.

.fi
Plik info o `gpm', który zawiera kompletne informacje i wyjaśnia jak napisać
klienta gpm.
.SH "INFORMACJE O TŁUMACZENIU"
Powyższe tłumaczenie pochodzi z nieistniejącego już Projektu Tłumaczenia Manuali i 
\fImoże nie być aktualne\fR. W razie zauważenia różnic między powyższym opisem
a rzeczywistym zachowaniem opisywanego programu lub funkcji, prosimy o zapoznanie 
się z oryginalną (angielską) wersją strony podręcznika za pomocą polecenia:
.IP
man \-\-locale=C 8 gpm
.PP
Prosimy o pomoc w aktualizacji stron man \- więcej informacji można znaleźć pod
adresem http://sourceforge.net/projects/manpages\-pl/.
